‘Marslanding meer tech-demonstratie dan wetenschappelijke missie’

19 oktober 2016

‘Het veilig neerkomen van de Schiaparelli-lander op Mars is een zeer belangrijke gebeurtenis. Maar het wetenschappelijke belang van de TGO-satelliet in een juiste baan rond Mars is dat evenzeer.’ De sfeer is duidelijk hooggespannen bij Rolf de Groot en zijn collega’s van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. 

ESA-wetenschapscoördinator Rolf de Groot was tot voor kort de coördinator van ExoMars, de naam voor de Marsmissie van de ESA. Deze missie bereikt vandaag haar hoogtepunt doordat de ESA vandaag zal proberen een lander (met de naam Schiaparelli) op een correcte manier op Mars te laten neerstrijken én een satelliet (genaamd TGO) in een correcte baan rond Mars te brengen.

Rolf is erg opgewonden, en dat valt best te begrijpen. Na jaren voorbereiding zou hij heel graag op het einde van deze dag een Duits biertje willen drinken op het succes van ExoMars. Maar de lat ligt erg hoog. De eerste ESA-missie om een toestel op Mars te doen landen (met de Beagle II in 2003) mislukte. De ESA heeft daarmee wat goed te maken. Maar correct landen op Mars is in het verleden al zo vele keren mislukt dat sommige astronomen al spottend van een Marsvloek spreken. Bovendien beleeft de Rode planeet momenteel ook nog eens haar stofstormseizoen.

‘Een correcte Marslanding is inderdaad een van de moeilijkste zaken in de ruimtevaart,’ vertelt De Groot. ‘Maar ook het belang van de TGO-satelliet mag niet onderschat worden. Als deze niet in de juiste positie terechtkomt, kan hij, ofwel neerstorten, ofwel pas over twee jaar pas opnieuw in een correcte baan gebracht worden.’

Zegt de vorige, mislukte, ESA-landingsmissie op Mars veel over de kansen van de Schiaparelli-lander vandaag? 

Nee. De Beagle II verschilt niet alleen met de Schiaparelli omdat het een veel kleinere lander was, maar ook omdat de landing destijds een extra missie was. Deze werd op initiatief van Engeland uitgevoerd. In principe was deze landing succesvol, maar het toestel kon niet communiceren, omdat de zonnepanelen zich niet konden uitvouwen. Dan heb je er natuurlijk weinig aan, maar de impact van het falen van de Beagle II was dus beperkt.

" De Schiaparelli is eigenlijk meer een technologiedemonstratie om te weten hoe we kunnen landen dan een echte wetenschappelijke missie. "

Maar het feit dat de Beagle II zonnepanelen had is wel belangrijk. De Schiaparelli moet het nu met niet-oplaadbare batterijen doen. Dat betekent dus dat de lander maar voor een zeer korte tijd wetenschappelijk onderzoek kan uitvoeren.

Dat klopt, de Schiaparelli is eigenlijk meer een technologiedemonstratie om te weten hoe we kunnen landen dan een echte wetenschappelijke missie. Als het echt een wetenschappelijke missie was geweest, dan hadden we wel zonnepanelen aan boord moeten nemen, en was hij ook groter, zwaarder en duurder. De vraag was dan of we deze wel klaar hadden gekregen voor de lancering. Wanneer onze Rover in 2020 op Mars zal landen, zal deze wel langer wetenschappelijk onderzoek kunnen doen, onder andere in de zoektocht naar leven.

Desondanks zal de Schiaparelli wel degelijk aan wetenschappelijk onderzoek doen, onder andere naar het elektrisch veld van de Rode planeet. Dat laatste is nog nooit eerder gebeurd. Hoe lang gaat hij het uithouden?

De levensduur van de batterij bedraagt twee dagen, maar we willen er natuurlijk zuinig mee omspringen. Daarom zal de Schiaparelli zichzelf enkel inschakelen wanneer er Mars-satellieten in de buurt voorbij vliegen. De lander zal dan enkel op die momenten metingen verrichten en signalen doorsturen. Met die zuinigheid kunnen we het misschien wel tien dagen volhouden.

De lander heeft de naam Schiaparelli gekregen. Dat is een mooi eerbetoon aan de Italiaanse astronoom die foutief meende kanalen op mars ontdekt te hebben. Hoe wordt zo’n naam eigenlijk gekozen?

Bij ESA is het een goede gewoonte dat de wetenschappelijke gemeenschap of de landen die de leiding in een project nemen een naam mogen geven aan nieuwe ruimtetoestellen. Dat is dus een uitgelezen kans voor een land om de PR voor zichzelf te vergroten. De ontwikkeling van de ESA-lander werd sterk geleid door de Italiaanse overheid en industrie. Zij deden dus een voorstel en dat is snel unaniem door de rest goedgekeurd. Schiaperelli is overigens een verdienstelijke wetenschapper, maar hij moest toen roeien met de riemen die hij had. Hij ontdekte ook andere belangrijke zaken.

Interessant. Zijn er dan al eens namen door de ESA-landen weggestemd?

Ja, dat is in het verleden al wel eens gebeurd, maar daar ga ik geen voorbeelden van noemen. Dat ligt diplomatiek best gevoelig bij andere ESA-landen. Verder is het niet zo dat er een formele stemprocedure is. Het is gewoon een kwestie van polsen.  Onze Rover in 2020 zal overigens waarschijnlijk een Engelse naam dragen.

Rolf de Groot ESA

Naast de lander is er natuurlijk ook nog de TGO-satelliet die rond Mars zal zweven. Deze staat doodleuk voor ‘Trace Gas Orbiter’. Waarom heeft deze dan geen speciale naam gekregen?

Simpelweg omdat daar geen enkel land een voorstel over heeft gedaan.

Maar die satelliet zal op het gebied van de wetenschap toch belangrijker zijn? Niet alleen zal ze de atmosfeer van Mars in kaart brengen, ze zal ook een cruciale rol spelen in het doorsturen van gegevens die nieuwe toekomstige landers zullen versturen.

Dat hangt er van af aan wie je het vraagt. Sommige wetenschappers zullen het met jou eens zijn, maar andere vinden het dan weer belangrijk dat ze weten hoe ze op een correcte manier op Mars kunnen landen. En dat is ook zeer waardevolle kennis. 

Maakt de ESA met deze missies ook voorbereidende plannen om mensen naar Mars te sturen?

Bemande missies zijn bij de ESA momenteel nog niet aan de orde en ik schat dat plannen hiervoor nog lang op zich zullen laten wachten. Na ExoMars zullen we vooral studies doen om later waarschijnlijk zogenaamde Sample Return-missies te kunnen maken. Daarbij hopen we in de toekomst bepaalde materialen van de Mars oppervlakte te kunnen nemen en deze dan terug te sturen naar de aarde. Zo zouden deze monsters in de laboratoria bestudeerd kunnen worden. Dat lijkt me een logischer vervolg op de resultaten van de ExoMars missie.

" Samenwerking in de ruimtevaart wordt vaak gezien als een middel om de internationale spanningen te stabiliseren. "

Wat is jouw precieze rol in deze missie geweest?

Oorspronkelijk bestond deze missie uit een samenwerking tussen de ESA en de NASA. Maar de NASA vond het project omwille van budgettaire beperkingen niet meer prioritair. Daarom zijn we begin 2012 met de Russen gaan onderhandelen en zijn we er in geslaagd om een samenwerkingsovereenkomst met hen voor ExoMars te ondertekenen. Hoewel de satelliet en de lander met een Russische raket gelanceerd werden is hun aandeel morgen beperkt. In 2020 wordt dat veel groter, wanneer ze de Russische lander leveren die een Europese Rover op Mars moet brengen. Met het neerkomen van de Schiaparelli-lander checken we hoe de computer, de rader en de parachute het doen. Daarmee kunnen de Russen dan aan de slag.

In de internationale politiek bestaan er spanningen tussen Rusland en het Westen. Is daar dan niets van te merken?

Eigenlijk niet. Onze samenwerkingsovereenkomst ging van start anderhalf jaar voor de invasie van de Krim. En hoewel een nieuwe programma starten moeilijker zou zijn, steunen al de ESA lidstaten dit huidige lopende programma. Samenwerking in de ruimtevaart wordt overigens vaak gezien als een middel om de internationale spanningen te stabiliseren.