TTIP

De verkering met de Europese Unie is zo goed als uit. Burgers van allerlei verschillende lidstaten betogen tegen internationale vrijhandelsverdragen, manen hun overheden de grenzen te sluiten en zijn bang voor ‘de ander’, die banen komt afpakken en tradities komt veranderen. ‘Maar om veiligheid en vrijheid te garanderen, moeten landen juist meer samen gaan werken,’ zegt bestuurskundige Kutsal Yesilkagit.

Europa heeft nooit echt geleerd op eigen benen te staan. In het verleden heeft de Unie altijd geschuild onder de paraplu van de NAVO. Samen met de Verenigde Staten trok de Unie een front op tegen het Oosten, maar heeft nooit aan de eigen veiligheidsconcepten gewerkt. Het gevolg? Europa is een economische supermacht, maar op militair gebied heeft ze een en ander laten liggen. Recente terroristische aanslagen hebben deze pijnpunten duidelijk laten zien. Europa is kwetsbaar, en de burger is bang.

Nationale politiek is grip kwijt

Deze bange burger heeft de Europese Unie op cruciale gebieden niet daadkrachtig genoeg zien optreden en vindt dat de maat vol is. Hoogleraar International Governance Kutsal Yesilkagit: ‘Met ontwikkelingen als Wikileaks en de onthullingen van Snowden wordt dat nog pijnlijker duidelijk. Mensen hebben een aversie tegen de overheid, want zij bespioneert haar eigen burgers en privacy wordt niet gerespecteerd.’

En niet alleen de burger is het spoor bijster. Ook de nationale politiek is de grip op de internationalisering kwijtgeraakt. De politicus in Den Haag is bijna net zo onwetend over het reilen en zeilen in Europa als de burger zelf. Dan is het niet verwonderlijk dat allerlei partijen gezwollen nationalistische retoriek hanteren om kiezers voor zich te winnen. Grenzen dicht, minder bemoeienis vanuit Brussel. Dat relatief weinig regelgeving in ons land daadwerkelijk vanuit de Unie wordt opgelegd, wordt dan voor het gemak vergeten.

Grenzen dicht is paradoxaal

Het is paradoxaal dat alles wat de bange burger wil, alleen bereikt kan wordt door internationale samenwerking, vindt Yesilkagit. ‘We willen veiligheid en vrijheid, maar om dat voor elkaar te krijgen moeten landen juist meer samen optrekken. Cyberaanvallen, klimaatverandering en migratievraagstukken zijn bij uitstek internationale problemen.’ Die worden niet opgelost door te weigeren een blik over de schutting te werpen.

Dat wil overigens niet zeggen dat de samenwerking binnen de Unie geen gebreken kent. Als voorbeeld noemt Yesilkagit het eilandenrijk van de internationale ambtenarij. ‘Het is voor politici onmogelijk om te zien wat die ambtenaren allemaal doen. Grote grensoverschrijdende vraagstukken zoals patiëntgegevens en voedselhygiëne komen nauwelijks op de agenda van nationale ministeries. Het komt voor dat ambtenaren die namens Nederland naar een conferentie afreizen, in de trein daarheen bedenken wat het Nederlandse standpunt gaat zijn.’ Hierdoor hebben nationale politici weinig sturing over de gang van zaken. Zij worden pas met de beslissingen geconfronteerd als er ophef ontstaat.

Europese huis moet grondig worden verbouwd

Het is mede dit gebrek aan controle door nationale politici dat Europa in zulk zwaar weer brengt. De Europese Unie is als een huis, aldus Yesilkagit: We hebben lang toegekund met het oplappen van de lekkende kraan en het dichten van de scheuren in het plafond, maar we kunnen niet meer om het feit heen dat we nu toch echt grondig moeten gaan verbouwen. ‘Ik denk dat de Europese Unie op dit moment niet meer een adequate weergave is van wat Europa is,’ zegt Yesilkagit. ‘De waarden van Europa, zoals democratie en vrijheid, moeten een andere uitingsvorm krijgen.’ De vraag is of een verbouwing genoeg is, of dat het huis met fundament en al tegen de vlakte moet.

Ben je benieuwd hoe de toekomst van Europa eruit ziet, of wil je meer weten over de macht van internationale ambtenaren? Luister dan naar onze podcast!

Podcast: De paradoxale wereld van de boze burger in Europa

Podcast: De paradoxale wereld van de boze burger in Europa

Het is bal in de Europese Unie. De Brexit wordt een feit, er wordt met argusogen naar de ontwikkelingen in Rusland en Turkije gekeken en ondertussen staan de partijprogramma’s in Nederland vol van nationalistische retoriek. Hoe moet het verder met Europa en haar Unie?