Milgram experiment

Als mensen onethische handelingen uitvoeren in opdracht van een autoriteit, werkt hun eigen moraliteitsbesef minder goed. Een heruitvoering van het beruchte experiment van Amerikaans psycholoog Stanley Milgram door de Poolse Universiteit van Sociale Wetenschappen en Geesteswetenschappen in Warschau bevestigt dit nogmaals. Nieuws en Co (Radio1) sprak er over met Paul van Lange, hoogleraar sociale psychologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

U bent gehoorzamer dan u wilt toegeven

U bent gehoorzamer dan u wilt toegeven

De bedoeling van het Milgram-experiment is dat de proefpersonen in opdracht van een autoriteit letterlijk een steeds hogere elektrische schok aan een leerling moet toedienen wanneer deze leerling (verborgen achter een muur) een fout antwoord op een vraag geeft. De proefpersonen (die het Milgram-experiment voor alle duidelijkheid niet kenden) dachten ook hier dat de proef diende om het effect van straffen op leren na te gaan. Maar in feite onderzochten de wetenschappers dus hoe groot de bereidwilligheid van de proefpersonen was om een ander hoge schokken toe te dienen.

En ook hier blijken de resultaten even pessimistisch te zijn als bij het originele experiment: ook al hoorden de proefpersonen de leerling soms schreeuwen van de pijn, 90 procent van hen ging onder druk van de autoriteit tot niveau 10 (oftewel 150 volt), het niveau waarvan Milgram oorspronkelijk dacht dat de meeste proefpersonen al met het experiment zouden stoppen.

Gelukkig was de leerling die de schokken moest ontvangen ook in dit experiment een acteur en voelde deze de schokken niet echt. Maar dat wisten de proefpersonen niet. Daarom ook dat de Poolse onderzoekers het experiment bij niveau 10 lieten stoppen, en de kans op trauma’s bij de proefpersonen over wat ze deden al minder traumatiserend is. In het originele Milgram-experiment daarentegen ging 65 procent van de proefpersonen door tot maar liefst 450 Volt, het maximumpercentage dat ze konden toedienen.

Rebelleren is moeilijker dan gedacht

Beide experimenten maken volgens Paul van Lange duidelijk dat mensen eigenlijk niet kunnen inschatten hoe gehoorzaam zijzelf en anderen zijn. “Als je een willekeurige groep van mensen vraagt hoeveel mensen doorgaan tot 300 Volt, dan denkt ongeveer twee procent van de mensen dat.”

Stanley Milgram had zijn experiment opgezet omdat hij moeilijk begreep hoe mensen (en dan vooral de Nazi’s) tijdens de Tweede Wereldoorlog op zo’n massale schaal oorlogsmisdaden konden begaan. Het feit dat er in de geschiedenis vele oorlogsmisdaden op Poolse bodem gepleegd zijn (onder andere liggen er de Duitse Nazi-vernietigingskampen van Auschwitz en Krakau) geeft de Poolse heruitvoering van dit experiment een gevoelige historische lading mee. De Polen waren vooral geïnteresseerd in de vraag of het geslacht van de proefpersonen en leerling invloed heeft op het Milgram-experiment, maar daar konden ze uiteindelijk geen duidelijke uitspraak over doen.

Kan empathie van autoriteit winnen?

Kun je er toch voor zorgen dat de empathie het van de autoriteit wint? Volgens Van Lange kan het helpen om in een situatie van te voren goed vast te stellen wat je grenzen zijn en je daar aan proberen te houden. En zowel in het Milgram-experiment als de Poolse variant konden de onwetende proefpersonen de acteur ook enkel horen ‘lijden’, omdat de laatste in een andere kamer zat. “Als je er voor zorgt dat de dader en slachtoffer fysiek dicht bij elkaar zijn en ze elkaar in de ogen kunnen kijken, dan wordt het al moeilijker om het slachtoffer iets aan te doen.”

En ook niet te vergeten: in beide experimenten stopte tien procent van de proefpersonen wel op tijd.

Experiment Milgram

Het experiment van Stanley Milgram uit 1963 is een van de meest beruchte sociale experimenten ooit. Milgram toonde aan dat proefpersonen bereid zijn andere mensen dodelijke elektrische schokken te geven, als ze daartoe opdracht krijgen van bovenaf. In deze video van Big History NL vind je meer informatie over het experiment.