Samen drinken alcohol

Haal jij met oud en nieuw kinderchampagne in huis voor je kroost? Of alcoholvrij bier voor je zwager die nog moet terugrijden. Of, ook geinig, alcoholvrije wijn voor die vriendin die in verwachting is? Zo kunnen ze immers toch gezellig meetoosten op het nieuwe jaar! Want dat kan natuurlijk niet met een glaasje sap of priklimonade.

We vinden het maar wat gezellig, samen een glaasje drinken. Sterker nog, we drinken vooral omdat anderen dat ook doen. Ga maar na, als je eind van de middag samen met een vriend of vriendin een cafeetje induikt is de eerste vraag, ‘wat neem jij?’. Grote kans dat als je metgezel koffie neemt,  jij niet een droge martini bestelt. En overgaan op een watertje als je date nog gezellig een pilsje neemt, is ook niet waarschijnlijk. Volgens onderzoeker Martine Groefsema van de Radboud Universiteit blijkt uit onderzoek overduidelijk dat drinkgedrag vooral een sociaal proces is. “We willen aan elkaar laten zien dat we het gezellig hebben. En onze kinderen willen we bij een bijzonder moment betrekken en dus ploppen we met oud en nieuw een fles champagne voor onszelf en gezellig een Jip & Janneke variant voor de kinderen."

Ik een slokje, jij een slokje

Groefsema doet in een bijzondere setting onderzoek naar ons drinkgedrag. “Wij bestuderen onze proefpersonen in een BarLab. Een gezellig aangeklede bar waar we kunnen observeren wat mensen drinken en hoe ze op bepaalde sociale situaties reageren”. Uit die onderzoeken bleek bijvoorbeeld dat de bargasten op hun gezelschap afstemmen of ze wel of niet een alcoholische versnapering nemen. In een omgeving met zwaardere drinkers zijn we geneigd meer te drinken. En nog opmerkelijker, we blijken ook het aantal slokken dat we nemen van elkaar af te kijken. Groefsema: “Er blijkt inderdaad sprake te zijn van imitatie. Zo is er gevonden dat mensen een acteur in een film imiteren als deze alcohol drinkt. En dit imitatiegedrag is later ook gevonden wanneer deelnemers samen met anderen mochten drinken in ons BarLab. Zelfs op het niveau van slokjes zagen we dat deelnemers vaak een slokje alcohol nemen ongeveer 5 seconden nadat de ander dat heeft gedaan.” En even voor de duidelijkheid: bij fris werd dat kopieergedrag niet gevonden.

Bewust ja of nee zeggen tegen een drankje

De smaak van alcohol speelt naar verwachting een veel minder grote rol bij wel of niet drinken. We drinken dus (meestal) niet omdat we het nou zoveel lekkerder vinden dan een glas sinas. Soms drinken we wanneer we ons rot voelen, of wanneer we een slechte dag hadden. Maar alcohol drinken we dus vooral voor elkaar, in een sociale setting. Waar de onderzoekers in Nijmegen nu nog erg benieuwd naar zijn, is of mensen die wel drinken om de drank zelf meer kans hebben om een verslaving te ontwikkelen. “Als je puur kijkt naar hoeveel alcohol studenten bijvoorbeeld per week drinken (vaak meer dan 22 drankjes per week) zou je van velen kunnen zeggen dat ze verslaafd zijn. Maar zo simpel is het dus niet, want waarom zullen de meesten zodra ze het werkende leven instappen minderen, terwijl sommigen nog steeds geen maat kunnen houden?” Groefsema hoopt in de hersenen een antwoord op deze vraag te vinden. Onder andere door proefpersonen in een scanner slokjes bier te laten nemen en te kijken welke beloningsgebieden in het brein geprikkeld worden.

Een maand geen alcohol kan er volgens Groefsema voor zorgen dat mensen bewuster worden waarom ze eigenlijk alcohol drinken en in welke situaties. “Je komt er dan achter dat het vooral lastig is om een avond niet te drinken wanneer de rest dat wel doet. En dat nee zeggen aan het begin waarschijnlijk lastig is, maar het makkelijker wordt als je het vaker doet”. Het is volgens de onderzoeker belangrijk dat mensen bewuster worden van die sociale factoren rondom alcohol. Pas dan kun je bewust kiezen of je wel of geen alcohol wilt, in plaats van je zonder na te denken aan de sociale conventies te onderwerpen.  

Martine Groefsema (1988) is als onderzoeker verbonden aan de vakgroep Developmental Psychopathology van de Radboud Universiteit. In haar onderzoek richt zij zich op de invloed van de sociale omgeving op drinkgedrag en de onderliggende processen in de hersenen van sociale drinkers en zware drinkers.

Wil je meer weten over hoe je kunt omgaan met groepsdruk? Lees hier de tips van het Trimbos Instituut. 

Ontdek meer in de special