politieke partijen affiche

Zwevende kiezers zijn niet ongeïnteresseerd, maar meestal juist goed geïnformeerd. De media spelen daar een belangrijke rol in, concludeert promovenda Sabine Geers.

Weet jij al waar je vandaag op gaat stemmen? Als je nog twijfelt, ben je niet de enige. Gisteravond was twee derde van alle kiezers er nog niet uit. Nederland heeft veel zwevende kiezers vergeleken met de rest van Europa, zegt communicatiewetenschapper Sabine Geers, en dat is ook niet zo verwonderlijk. ‘Vroeger stemde je altijd op de partij die bij je zuil hoorde, maar sinds de ontzuiling is dat niet meer zo. Ook het politieke systeem draagt bij aan het aantal zwevende kiezers: nieuwe partijen kunnen in Nederland relatief makkelijk instappen in het systeem. Bij deze verkiezingen doen maar liefst 28 partijen mee, de keus is dus groot.’

Inhoudelijk nieuws en peilingen

Geers onderzocht welke invloed verkiezingsnieuws heeft op de zwevende kiezer. Daarbij keek ze naar twee soorten nieuws: inhoudelijk nieuws over beleid en berichtgeving over peilingen. Kiezers zonder aanvankelijke partijvoorkeur maken hun uiteindelijke keuze vooral op basis van inhoudelijk nieuws, concludeert de promovenda. Berichtgeving over peilingen leidt er vooral toe dat mensen met een bestaande partijvoorkeur switchen naar een andere partij.

Voor dat laatste heeft Geers twee mogelijke verklaringen, hoewel ze het niet specifiek heeft onderzocht. ‘Op basis van peilingen kunnen mensen strategisch gaan stemmen als ze zien dat hun favoriete partij niet groot zal worden. Maar wat we ook wel zien, is het zogenaamde bandwagon effect: mensen zijn geneigd om op winnaars te stemmen. In dat geval stemmen ze dus meer met de onderbuik dan met het hoofd.’

Politicus Jesse Klaver talkshow van der staaij

Media hebben veel invloed

De promovenda benadrukt ook de macht van de media. ‘Hoe gunstiger het nieuws over een partij, hoe groter de kans dat een kiezer erop stemt. Hoe een journalist bijvoorbeeld een debat evalueert, en wie er tot winnaar wordt uitgeroepen, heeft invloed op de kiezer.’ Toch hebben de media volgens Geers vooral een informatieve rol. ‘Kiezers gebruiken campagnenieuws voornamelijk om tot een weloverwogen stemkeuze te komen, op basis van rationele argumenten. Uit mijn onderzoek blijkt ook dat aarzelende kiezers door blootstelling aan inhoudelijk nieuws meer vertrouwen krijgen in hun eigen politieke kennis.’ In kranten is over het algemeen trouwens meer ruimte voor inhoudelijk nieuws dan op TV, zegt Geers, die het nieuwsaanbod in verschillende media analyseerde. ‘Op TV gaat het relatief vaak over peilingen, misschien omdat het daar allemaal nóg sneller en aantrekkelijker moet.’

Ook partijen zweven

Zijn we te pessimistisch over hoe de zwevende kiezer zijn keuze maakt? Ja, zegt Geers. ‘Vaak wordt de zwevende kiezer gezien als iemand die maar wat doet, als hij eenmaal in het stemhokje staat. Maar uit mijn onderzoek blijkt dat de zwevende kiezer meestal een goed geïnformeerde en geëmancipeerde kiezer is. Iemand die niet uit gewoonte altijd op dezelfde partij stemt, maar zich juist verdiept in de thema’s die spelen, en op basis daarvan bepaalt welke partij op dit moment het best bij hem past. Want partijen mogen dan in grote ideologische lijnen stabiel blijven, soms schuiven ze zelf ook een beetje.’

S. Geers, Informed Floating Voters? The Impact of Media on Electoral Volatility. Proefschrift Universiteit van Amsterdam, maart 2017.

Ontdek meer in de special