Dit vinden wij van DiCaprio’s klimaatdocumentaire Before the Flood

31 oktober 2016

Een Hollywoodster die met een documentaire aandacht vraagt voor de gevaren van klimaatverandering is geen slechte zaak. Maar wordt er soms geen loopje genomen met de wetenschappelijke feiten? Wij bekeken de documentaire met een klimaatexpert.

Ken je die beruchte passage uit An Inconvenient Truth nog? Die ene waarbij Amerikaanse politicus Al Gore via animaties liet zien hoe gebieden zoals Nederland, Beijing, Calcutta en Florida onder water zullen lopen indien het ijs van Groenland zou smelten? Wetenschappelijk waren die computermodellen inderdaad niet zo onrealistisch. Alleen was Mr. Gore ‘vergeten’ er bij te zeggen dat de tijdslijn van de animaties maar liefst honderden jaren bedraagt. Misleidend inderdaad (net zoals sommige andere passages), maar de docu heeft er wel toe bijgedragen dat vele politici en bedrijfsleiders klimaatopwarming serieus begonnen te nemen.

Desondanks heeft dit er voorlopig nog niet toe geleid dat de internationale politiek die maatregelen invoerde om de aarde van een stijging van 2 graden Celsius te vrijwaren. Met een week van de Amerikaanse presidentsverkiezingen is het daarom ook niet onbegrijpelijk dat Oscar-Winnaar Leonardo DiCaprio (sinds drie jaar VN-klimaatambassadeur) het tijd vond om de wereld nog maar eens wakker te schudden. Maar is zijn documentaire dan wel wetenschappelijke correct?

‘Algemeen genomen vind ik Before the Flood zeer goed gemaakt,’ vertelt hoogleraar milieusysteemanalyse Rik Leemans (Wageningen University & Research). ‘De documentaire kaart alle facetten van het probleem aan; het grote merendeel  van de statements zijn goed wetenschappelijk onderbouwd; en de docu is ook veel toegankelijker, emotioneler en persoonlijker dan de academische lezing van Al Gore. DiCaprio reist de wereld rond om gebieden te laten zien die de gevolgen klimaatverandering letterlijk voelen en praat met lokale betrokkenen, wetenschappers en politici.’

Rake voorbeelden

Het probleem met verhalen over klimaatopwarming is echter dat het niet altijd duidelijk is of droogtes, overstromingen, en stormen wel door menselijke klimaatverandering veroorzaakt worden. De kans op deze fenomenen wordt inderdaad groter als de aarde opwarmt. Maar een individuele gebeurtenis rechtstreeks aan klimaatverandering linken blijft altijd moeilijk. Hoewel een documentaire natuurlijk om TV-beelden vraagt, vindt Leemans dat Before the Flood zich hier af en toe wat aan bezondigt.

‘Desondanks is de overgrote meerderheid van de aangedragen voorbeelden zeker niet vergezocht, vindt Leemans. ‘Het is mooi om te zien hoe hij en de filmploeg van The Revenant tijdens de laatste opnames naar Argentinië moesten omdat er in Canada geen sneeuw meer te vinden was. Momenteel valt er op aarde veel minder sneeuw in de gebieden die vroeger sneeuwzeker leken. Het voorbeeld van The Revenant past dus binnen die verminderde kans op sneeuw. En ook de stijging van het zeewater in Miami heeft zeker een link met klimaatopwarming.’

Before the Flood - Full Movie | National Geographic

Before the Flood kun je tot 6 november 2016 gratis op internet bekijken.

Realiteit bleek altijd worst-case scenario

Een van de experten die DiCaprio aan bod laat komen is de Zweedse ecosysteemonderzoeker Johan Rockström van het Stockholm Resilience Center (en die eerder aan de het internationale IHE in Delft was verbonden). Een aantal van zijn uitspraken zijn opvallend. Als alles bij het oude blijft (zelfs alle concrete beleidsintenties die tijdens het klimaatakkoord van Parijs gemaakt werden zouden toegepast worden) zou de mondiale temperatuur nog altijd vier graden Celsius stijgen. En dat is sinds vier miljoen jaar geleden niet meer gebeurd. ‘Desondanks kloppen Rockstroms uitspraken helemaal’, zegt Leemans. ‘Net zoals de meeste koraalriffen zullen verdwijnen bij een stijging van twee graden Celsius. Momenteel zijn de helft van de koraalriffen al aangetast door de verzuring door de CO2-opname in het (warmere) zeewater.'

De documentaire heeft volgens Leemans ook gelijk in de bewering dat klimaatmodellen altijd conservatiever waren dan de uiteindelijke realiteit. ‘De mondiale uitstoot bleek helaas hoger te zijn dan de eerste scenario’s uit de jaren 90. Tien jaar later werd weer het slechtste voorziene scenario bewaarheid en de toename van de wereldwijde uitstoot gedurende de laatste vijf jaar is ook hoger dan die in de meest recente scenario’s uit 2011.’

Aanklacht tegen Amerikaanse weerbarstigheid

DiCaprio geeft echter wel een verkeerde indruk door te stellen dat het klimaatprobleem onder de wetenschap al algemeen aanvaard was in de jaren 50. Dit doet hij onder meer door een oud filmpje van een waarschuwende onderzoeker uit de Bell Laboratory Science Series te laten zien, maar deze zijn mening was toen nog niet algemeen. Dat werd het pas in de jaren 80. 

Maar een van DiCaprio’s belangrijkste doelen met deze documentaire is dan ook om het klimaatscepticisme van sommige Amerikaanse politici, bedrijven en media zoals Fox News, aan te klagen. Het is dan ook niet voor niets dat de documentaire zich heel sterk op Amerika focust en de situatie in Europa bijna onvermeld laat. En het klopt, in absolute cijfers is de VS goed voor de grootste CO2-uitstoot in de geschiedenis. En hoewel China Amerika recentelijk inhaalde als grootste vervuiler van het moment, spant de VS per inwoner bekeken nog altijd de kroon (terwijl China politiek meer actie onderneemt). Een Amerikaan stoot maar liefst 40% meer uit dan een Europeaan.

De grootte van je land, het aantal inwoners, de geschiedenis. Al die factoren maken onderhandelingen over klimaatakkoorden ook zo moeilijk. Volgende week zullen delegaties in Marrakesh (Marokko) proberen om de niet bindende beloftes uit het Parijse klimaatakkoord wat concreter en ambitieuzer te maken. In de tussentijd geeft Before the Flood goede tips waarmee je zelf je CO2-uitstoot kunt verminderen. Zo hebben het mijden van rundvlees of producten met palmolie gigantisch(!) veel effect.