Gaan computers mensen ook verslaan in het herkennen van emoties?

26 februari 2016

Deze week kreeg supercomputer Watson een update. Het taalwonder van IBM kan nu ook emoties herkennen en er rekening mee houden in zijn antwoorden. Nieuw zijn die vaardigheden niet, maar wel in de slimste taalcomputer van de wereld.

Wanneer je praat met een ander mens is het kunnen herkennen van zijn emotie en er op de juiste manier op reageren van groot belang. Beantwoord je een droevige mededeling met gelach, dan kan dat je duur komen te staan. Willen we machines maken waar je een goed gesprek mee kunt voeren, dan is die emotionele kant van de communicatie dan ook onmisbaar. En dat is een lastig punt. Want emotie is vaak alles behalve logisch.

‘Die sociale component in de mens-robot interactie wordt belangrijker nu er steeds meer robots komen,’ vertelt Roy de Kleijn, robotonderzoeker aan de Universiteit Leiden. Net als een menselijk uiterlijk, kan die sociale component ervoor zorgen dat mensen zich op hun gemak voelen wanneer zij omgeven worden door robots. Bovendien is het voor bijvoorbeeld de zorgrobot van groot belang dat ze herkennen als mensen pijn hebben.

Grenzen verleggen

In de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie is IBM een koploper. De schaakcomputer Deep Blue II van het bedrijf presteerde in 1997 wat lang voor onmogelijk was gehouden: de machine versloeg toenmalig wereldkampioen Garri Kasparov. Van schaken kun je zeggen dat het een behoorlijk rationeel spel is. Een computer kan het winnen omdat hij alle mogelijke zetten kan berekenen en gewoon over meer rekenkracht beschikt.

Van een andere orde is de quiz Jeopardy! In deze spelshow moet je zo snel mogelijk een vraag vinden bij een vaak cryptisch geformuleerd antwoord. Geef je een fout antwoord, dan krijg je strafpunten. Dit werpt een aantal hordes op die het voor een computer lastig maken om te winnen van een mens. Maar in 2011 versloeg supercomputer Watson de twee beste menselijke kandidaten. Hiermee bewees Watson dat hij bijzonder goed is in het beantwoorden van vragen die in mensentaal gesteld worden.

IBM's Watson Supercomputer Destroys Humans in Jeopardy

Update

Watson mocht dan een taalwonder zijn, hij was wel emotieloos. Daar brengt een nieuwe update deze week verandering in. De computer kan nu ook emoties herkennen in geschreven teksten. En dat gaat verder dan het herkennen van scheldwoorden. Als je zegt dat je je goed voelt, terwijl dat niet zo is, is de Watson in staat je echte emotie te herkennen aan de manier waarop je je uitdrukt. Hij kijkt niet langer naar losse woorden, maar naar complete zinnen.

Watson kan nu niet alleen emoties detecteren. Hij houdt ook rekening met gevoelens en past zijn toon aan de stemming van zijn gesprekspartner aan. Verder heeft IBM ook de beeldherkenningstechniek een stukje verbeterd. ‘Dit soort algoritmen voor het herkennen van emoties zijn niet nieuw,’ vertelt De Kleijn. ‘Wel nieuw is dat ze aan de deze supercomputer worden toegevoegd.’

Voor de intelligentie van Watson is anno 2016 een enorme computer nodig. Maar zelfs nu het einde van de wet van Moore officieel in zicht is, wil dat nog niet betekenen dat kleinere apparaten nooit over zijn intelligentie zullen beschikken. Via internet kunnen andere apparaten over de denkkracht en functionaliteiten van supercomputers van Watson beschikken. Zijn nieuwe skills en rekencapaciteit zijn open toegankelijk via de Watson Developer Cloud. Softwarebouwers kunnen hun programma’s er gebruik van laten maken.

Daarmee is het dus helemaal niet nodig om een apparaat te voorzien van een mini-supercomputer. Een snelle internetverbinding kan genoeg zijn. Dus ook robots zoals de deze week gepresenteerde Atlas van Boston Dynamics zou in een nabije toekomst over de intelligentie van Watson kunnen beschikken. Voor de doemdenkers onder ons is dat geen prettig vooruitzicht.

robotleger I robot

Verhitte computer

Emoties kunnen herkennen is handig wanneer machines met mensen moeten communiceren. Maar ze kunnen hun sociale skills ook inzetten om mensen te helpen die moeite hebben met het herkennen van emoties. In het project Brain Power van het Amerikaanse MIT gebruiken wetenschappers de Google Glass om autisten menselijke emoties te leren herkennen. De camera van de bril herkent gezichtsuitdrukkingen en koppelt dat terug met woorden en emoticons.

Ook in een Nederlands project werd de Google Glass ingezet om mensen met autisme te trainen in het herkennen van emoties. De bril werd voorzien van software die een aantal uitdrukkingen herkent en koppelde in woorden een aantal basale emoties terug. Autisten werden met de bril op voor een spiegel gezet en konden de juiste gezichtsuitdrukkingen bij emotionele situaties oefenen. ‘Beperkende factor in dit project was de rekencapaciteit van de bril,’ zegt Marcia Goddard, psycholoog bij de Universiteit Leiden en betrokken bij het project. ‘De bril werd gloeiend heet. Dat was de reden om het project te stoppen.’

Goddard denkt overigens niet dat de computer ooit beter wordt in het herkennen van emoties dan een mens zonder beperkingen. Er komt volgens haar meer bij kijken dan wat we via zintuigelijke waarneming binnen krijgen. ‘Sommigen noemen het een zesde zintuig, ik noem het mens zijn.’ De Kleijn denkt daar anders over. ‘Ooit dachten we ook dat een computer nooit van een mens zou kunnen winnen met schaken,’ zegt hij. ‘Datzelfde geldt voor gezichtsherkenning. Beide dingen kan een computer nu veel beter. Ik zie niet in waarom dat met sociale intelligentie anders zou zijn.’