Goede voornemens? Eerst compassie, dan pas discipline

5 januari

Verslaving is een obsessie met het nu. De instantbevrediging van een sigaret weegt zwaarder dan mogelijke longkanker in een verre toekomst. Het verlangen naar een borrel of een shot overschreeuwt elke verstandige gedachte. Hoe overwin je dat?

Tips voor meer discipline zijn er genoeg: beheers je bloedsuikerniveau, concentreer je op intenties, train je brein, en als dat allemaal niet werkt haal je die wilskracht gewoon uit het stopcontact.

Zit vast wel wat in, maar voor succesvolle gedragsverandering moeten we niet alleen maar focussen op het heden, zegt verslavingsdeskundige Jaap van der Stel. 

Dromen

'Kijk naar succesvolle stoppers. Bij veel van hen is dat omdat er een knopje om ging in hun hoofd. Dat is het moment waarop ze inzagen wat voor hen het leven waard maakt. Waarop ze een beeld konden maken van een toekomst, die echt van hen is, waar ze zich emotioneel aan willen verbinden. Dat is de omslag.'

Kortom, de kunst is om uit te zoomen en voor jezelf een toekomst bij elkaar te dromen. Eén die afkickverschijnselen en andere ellende in het heden waard is. 

Meeleven

Onderzoek suggereert dat we inderdaad anders over zelfbeheersing moeten nadenken. Niet zozeer als een spier die getraind moet worden – een populaire theorie, die onder vuur ligt - maar als een vorm van compassie. Met wie? Met je toekomstige zelf. Impulsiviteit is dan een vorm van egocentrisme: je bent asociaal naar je toekomstige zelf. Als je in plaats daarvan kan invoelen hoe je gedrag jouw toekomstige ‘ik’ leed berokkent, of je gedroomde toekomst verwoest, is het makkelijker om met dat gedrag te stoppen.

Alleen: mensen zijn bijzonder slecht uitgerust om zulke causale verbanden tussen het heden en een verre toekomst te leggen. Maar daar zijn trucjes voor. Van der Stel: 'Er zijn bijvoorbeeld apps die je laten zien welke invloed roken op je gezicht heeft.' (deze bijvoorbeeld: Android – Iphone) 'Eigenlijk zou je rokers ook moeten kunnen laten voelen hoe het is om te stikken – zodat ze voelen wat dat risico op de longziekte COPD betekent.'

Roken

Zelfonderzoek

'En dan nog een essentieel onderdeel van verslavingszorg: zelfonderzoek. Vraag jezelf af: waarom rook, drink, blow je? Als je weet welke doelen dat gedrag moet dienen, kan je ze kritisch analyseren: behaal ik die doelen wel met dit middel? Mensen die zeggen te roken om zich zeker te voelen, gebruiken sigaretten dus om de angst weg te halen. Maar als ze goed nagaan wat een sigaret met ze doet, komen ze soms tot de conclusie dat roken juist een angstig gevoel kan geven. En zodra je je doelen kent, kan je ze effectiever vervangen door andere doelstellingen.'

Stoppen is zoeken

'Van een verslaving afkomen, of het nu een milde of een zware is, vereist dus een zoektocht in je brein naar je beweegredenen voor dat gedrag. En een zoektocht in de wereld naar iets waar je je emoties en je toekomst aan kan verbinden. Daarna komt pas het zoeken naar een oplossing voor de dagelijkse hunkering, en het aanleren van gezonde gewoontes.'