Robbers cave experiment

Tweeëntwintig jongetjes waren in 1954 niks vermoedend op zomerkamp. Ze wisten niet dat ze ongevraagd deelnamen aan een groot sociaal-psychologisch experiment dat ons veel heeft geleerd over groepsprocessen.

Muzafer Sherif's Robbers Cave experiment is een van de bekendste sociale experimenten waarbij groepsprocessen in kaart zijn gebracht. Sherif beredeneerde dat conflict tussen groepen voornamelijk voortkomt uit een gevoel van competitie om schaarse middelen. Bewijs hiervoor vond hij door in 1954 een groep van 22 jongetjes samen te brengen in een gemanipuleerde conflictsituatie.

Fragment Robbers Cave experiment

In 1954 vertrokken twee bussen met elk elf twaalfjarige jongetjes naar survivalkamp 'Robbers Cave' in Oklahoma. Ook al kwamen alle jongens uit eenzelfde sociale achtergrond, kende niemand elkaar al van te voren. Zonder dat de twee afzonderlijke groepen afwisten van elkaars bestaan, begonnen de kinderen nietsvermoedend aan een vakantie om nooit te vergeten.

Vanaf het moment dat de jongens de bus verlieten hielden wetenschappers hun gedrag nauwlettend in de gaten, in de rol van kampleiding.

Muzafer Sherif wilde met het Robbers Cave experiment twee vragen beantwoorden. Ten eerste wilde hij in kaart brengen hoe groepsconflicten zich ontwikkelen. Welke prikkels hebben groepen nodig om het conflict met elkaar aan te gaan? Ten tweede wilde hij weten hoe deze rivaliserende groepen het conflict vervolgens konden oplossen. Wat is er voor nodig om twee groepen te verenigen?

Om deze vragen te kunnen beantwoorden bedacht Sherif drie onderzoeksfases om de 22 jongens aan te onderwerpen.

Fase 1: Groepsformatie

In de eerste week van het zomerkamp werd er, in de aparte groepen, gewerkt aan groepsbinding. De jongens kregen taken waarbij samenwerking hoog in het vaandel stond. Samen zetten ze hun tenten op en bereidden ze het avondeten. Er werd gezwommen en gespeeld, en samen bedachten ze namen voor hun kampen: The Eagles en The Rattles. De succesvolle samenwerkingen, de vriendschappen die ontstonden en de groepsnaam zorgden al snel voor het ontstaan van een hecht groepsgevoel en –identiteit.

Robbers cave experiment vlag

Fase 2: Competitie

Na een week van groepsbinding ging de volgende fase van het experiment van start: The Eagles en The Rattlers werden op de hoogte gesteld van elkaar bestaan. Nu ze van elkaars bestaan afwisten werd er een spelcompetitie georganiseerd. Met het winnen van deze wedstrijd, welke bestond uit verschillende teamsporten, kreeg de beste groep een grote trofee. Maar, ook voor de individuele onderdelen waren mooie prijzen te winnen.

Vanaf het moment dat de jongens te horen kregen over de naderende competitie veranderde de groepsdynamiek. Waar de nadruk een week eerder nog lag op het eigen harmonieuze groepsgevoel, richtten de jongens zich nu op de strijd met “de anderen”. The Rattlers confisqueerde een van de sportvelden en markeerde deze met hun vlag. De ene groep at de lunch van de andere op, de groepen scholden elkaar uit en vanaf het moment dat de daadwerkelijke spelcompetitie begon ging het gedrag van de jongens van kwaad tot erger. Een vlag werd gestolen en verbrand, bedden overhoop gehaald, persoonlijke eigendommen gestolen en uiteindelijk gingen de jongens elkaar fysiek te lijf.

De onderzoekers zagen zich genoodzaakt om de groepen te scheiden omdat het gedrag uit de hand begon te lopen. De jongens kregen twee dagen om tot rust te komen. Maar, juist doordat de twee groepen elkaar niet zagen werden vooroordelen en stereotypen versterkt. De jongens werden gevraagd om lijstjes met eigenschappen te maken die henzelf en “de anderen” typeerden. De onderzoekers zagen dat de eigen groep in beide gevallen positiever werd getypeerd dan de andere.

Robbers cave experiment touwtrekken

Fase 3: Integratie

In de derde en laatste fase van het experiment wilde Sherif zien of de gedane schade verholpen kon worden. Er werden vriendschappelijke activiteiten georganiseerd waarbij geen enkel element van competitie aanwezig was. De groepen keken bijvoorbeeld gezamenlijk een film en deelden een avondmaal. De jongens konden hun vooroordelen echter niet loslaten: de avond eindigde in een uit de hand gelopen voedselgevecht.

Een andere benadering bleek effectiever.

De kampen deelden een waterreservoir en één vrachtwagen voerde het voedsel voor beide groepen aan. De onderzoekers blokkeerden daarom de watertoevoer. De jongens kwamen zo voor een gezamenlijk probleem te staan: er was geen water meer en dit moesten ze zelf zien op te lossen. Door de gedwongen samenwerking werd het eerste, positieve contact tussen de groepen gelegd. Toen vervolgens de vrachtwagen met voedsel vast zat in de modder, sloegen alle jongens de handen in een en duwden ze samen de vrachtwagen los.

Wat is er nodig voor het ontstaan van conflict?

Sociale wetenschappers waren er lang van overtuigd dat vooroordelen en stereotypering voornamelijk voorkomt wanneer groepen sterk van elkaar verschillen en hierdoor onwetend zijn over elkaars situatie. Het experiment van Sherif bewees echter het tegendeel: groepen kunnen zelfs zonder fundamentele onderlinge verschillen een conflict aangaan op basis van verschillen die zij zelf projecteren. Daarnaast heeft het Robbers Cave experiment laten zien dat een negatieve, bevooroordelende houding naar het onbekende niet gebonden is aan intelligentie of persoonlijkheid: de jongens in het experiment verschilden hierin immers nauwelijks. Ten derde blijkt dat een groepsgeschiedenis overbodig is voor het ontstaan en laten escaleren van conflict. Ten slotte wijst het experiment uit dat er zelfs geen sterke leider nodig is om mensen aan te zetten tot haat en conflict, het conflict kwam in dit experiment immers voort uit de individuen zelf.

Een conflict begint volgens Sherif bij het feit dat groepsleden een sterk “wij-zij” gevoel hebben waardoor zij anderen gaan categoriseren als minder positief dan zijzelf. Wanneer de groep vervolgens in een competitieve situatie komt waarbij zij kans maken op bepaalde goederen of status, zullen zij de eigen groep eerst plaatsen, vaak ten kosten van de anderen.

Hoe los je groepsconflict op?

Het Robbers Cave experiment wijst uit dat een conflict tussen twee groepen kan worden verholpen door een gezamenlijk, essentieel probleem te verhelpen door middel van samenwerking. Een succesvolle samenwerking kan (veronderstelde) verschillen overbruggen.

Ontdek meer in de special