Skatend oude man (crop)

De tweede aflevering van De volmaakte mens werpt de vraag op of veroudering te voorkomen of genezen is. Als dit lukt, lonkt volgens transhumanist Aubrey de Grey de onsterfelijkheid. Stel dát, wat zijn dan de consequenties?

De westerse mens is tot voor kort altijd onsterfelijk geweest, omdat het christendom hem voorzag van een rotsvast geloof in het hiernamaals. Mede door de wetenschap is dat geloof velen ontvallen, dus is het aan de wetenschap om de mens nog in dit leven onsterfelijk te maken. Zo zou je het credo van Aubrey de Grey kunnen interpreteren.

De Grey’s claim to fame is zijn bewering dat de eerste mensen die duizend jaar oud zullen worden, nu al geboren zijn. Ter voorbereiding heeft hij alvast een methusalem-baard gekweekt en een stichting opgericht die luistert naar de naam SENS (Strategies for Engineered Negligable Senescence), die hij dankzij een miljoenenerfenis draaiende kan houden. SENS beoogt remedies te vinden voor zeven categorieën biochemische processen die samen de mens oud zouden laten worden. Echte experts bezien zijn programma met scepsis, maar daar geven ze doorgaans weinig ruchtbaarheid aan, volgens het motto ‘mooie promotie voor het vakgebied’.

Je zou kunnen zeggen dat De Grey, net als Stephen Hawking, iemand is die door de media grote autoriteit wordt toegedicht op terreinen waar hij geen onderzoek heeft gedaan. Hawking waarschuwt dat we slaven zullen worden van onze robots, hoewel hij niet meer van kunstmatige intelligentie weet dan elke behoorlijk opgeleide krantenlezer.

De Grey is eigenlijk computerwetenschapper, en echt biologisch onderzoek, met petrischaaltjes en pipetten in het lab, heeft hij nooit gedaan. Geen wonder dat De volmaakte mens ook voor een tegengeluid heeft gezorgd in de persoon van filosoof John Gray. Deze onvermoeibaar criticus van elke vorm van utopisch denken gelooft niet dat de mensheid wezenlijke vooruitgang kan boeken. Dat wil zeggen: kennis en technologie zullen voortschrijden, maar dat maakt ons moreel nog niet tot een beter mens. Utopieën met ‘onsterfelijke’ mensen acht Gray dan ook onhaalbaar.

Onsterfelijken

Maar er zijn ook wetenschappers die de charme van De Grey’s ideeën wel kunnen inzien: ‘De Grey is een futurist, en die heb je af en toe nodig voor een heldere blik op de realiteit,’ vindt hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp. En wetenschappers uit het veld, zoals bijvoorbeeld de bioloog Andrei Seluanov, houden er wel degelijk rekening mee dat de mens op termijn een stuk ouder moet kunnen worden: ‘Op dit moment lijkt 120 jaar een soort natuurlijke grens te zijn. Maar die grens wordt bepaald door mechanismen die we in principe kunnen achterhalen. Ik sluit niet uit dat we op de langere termijn 150 of 200 jaar oud kunnen worden,’ zei hij vorig jaar in een interview met de VPRO Gids.

Laten we daarom alle scepsis over De Grey’s programma eens opzij zetten. Wat zou dit voor de wereld betekenen? Stel je voor, je bent 143 en in de kracht van je leven, en je hebt een kleinkind van 58 dat na haar scheiding aan de tweede leg begint. Je eigen kinderen zijn al 89 jaar het huis uit, dus dat wil je best nog een keer meemaken. Leuk, als je op verjaardagspartijtjes zelf weer kinderen hebt die ongeveer net zo oud zijn als je achterkleinkinderen.

Kán zoiets, met het oog op de overbevolking? Als normale veroudering – waaronder hart- en vaatziekten, kanker en dementie – is uitgeschakeld, zal een mens toch ooit een keer overlijden door een ongeluk of wellicht een onverwacht opduikend virus, zeg gemiddeld na driehonderd jaar.|

Dus zelfs zo’n maatschappij heeft voortplanting nodig. Maar als je eeuwenlang gezond blijft, mag je verwachten dat je ook vruchtbaar blijft. En waarom zouden alle ‘onsterfelijken’ die al een keer kinderen gekregen hebben, daar de resterende eeuwen vrijwillig van afzien? Als we de Europese situatie als uitgangspunt nemen, zal elk paar ‘onsterfelijken’ eens in de dertig jaar twee kinderen op de wereld zetten, terwijl al hun nageslacht natuurlijk hetzelfde doet.

Stel dat de remedie tegen veroudering in de eu vanaf 2040 in het basispakket komt, dan is de consequentie dat de bevolking vanaf dat moment iedere dertig jaar verdubbelt, zodat het aantal Europeanen toeneemt van circa 500 miljoen in 2040 tot een miljard in 2070, tot vijf miljard in 2140, en tot vijftig miljard in 2240. Kortom: dat loopt uit op een ramp.

De enige oplossing, uitgaande van gelijke rechten voor iedereen: een rigoureuze inperking van het recht op voortplanting. De minimumoptie is dat iedereen één nakomeling mag hebben - dat wil zeggen: twee per paar, maar hoeveel relaties houden eeuwen stand?

De groei is dan veel minder onstuimig. Als ook ‘onsterfelijke’ stellen al rond hun dertigste de toegelaten twee kinderen nemen, zal de populatie Europeanen groeien van 500 miljoen in 2040 tot anderhalf miljard in 2140, en tot ruim drie miljard in 2240. De gemiddelde leeftijd neemt in die tijd toe tot ruim honderd jaar.

Verveling

Verveling

Het zal een maatschappij zijn met maar tien procent kinderen en verder vooral honderdplussers. Er zouden nauwelijks speelplaatsen, scholen of popconcerten zijn, en maar zelden zou een nieuwe trend in mode, cultuur of muziek opduiken.
Het is een toekomstbeeld dat aardig overeenkomt met de verlossingsfantasie die Michel Houellebecq opvoert in zowel Elementaire deeltjes als Mogelijkheid van een eiland. In beide romans slagen wetenschappers erin met genetische manipulatie de mens onsterfelijk te maken, en in één moeite door aseksueel en passieloos. Zelfs eten hoeft de nieuwe mens niet meer, omdat zijn lichaam voorzien is van bladgroen, net als planten.

Dat is welbeschouwd dezelfde onsterfelijkheid die het christendom ons al eeuwenlang voorspiegelt: als onvruchtbare, bloedeloze engelen in een hemel waar in eeuwigheid amen niets verandert. Maar de hoofdpersoon in Mogelijkheid van een eiland verlaat op het eind toch de enclave van het eeuwige leven en trekt de woeste, wijde wereld in. Uiteindelijk is verveling erger dan doodsangst. 

Ontdek meer in de special