Homo naledi menssoort

In Zuid-Afrika zijn botresten ontdekt van een tot nu toe onbekende mensensoort. Nog nooit werden er zoveel fossiele resten gevonden van een menselijke voorouder.

In totaal zijn er meer dan 1550 botresten gevonden van zeker vijftien mensen: van jonge kinderen tot oudere volwassenen. De eerste resten werden aangetroffen in 2013 in de Rising Star-grot, vijftig kilometer verwijderd van Johannesburg in Zuid-Afrika. ‘Er is vrijwel geen voorouder in de menselijke stamboom van wie we zo veel fossiele resten hebben gevonden’, zegt paleo-antropoloog Lee Berger in een persbericht van National Geographic. ‘We hebben van vrijwel elke bot in het menselijk lichaam meerdere exemplaren gevonden.’ De ontdekking is gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift eLife.

Homo naledi

De onderzoekers hebben de nieuwe voorouder Homo naledi genoemd, omdat het woord ‘naledi’ ster betekent in de lokale Zuid-Afrikaanse taal Sesotho. Deze naam verwijst dus naar de vindplek van de mensenresten: de Rising Star-grot. ‘De ‘sterrenmens’ ziet eruit als één van de primitiefste mensachtigen die tot dusver zijn gevonden’, zegt John Hawks van de University of Wisconsin Madison, een van de onderzoekers. Zo was een volwassen man ongeveer 1,50 lang en woog die 45 kilo. Daarbij had deze mensensoort een klein brein dat ongeveer zo groot was als een sinaasappel, dat is de helft van een modern mens. De tanden en de schedel lijken sterk op die van de Homo habilis, het vroegst bekende lid van het Homo-geslacht.

De menselijke voorouder had veel overeenkomsten met mensapen volgens de onderzoekers. Zo leken de schouders van de Homo naledi veel op die van apen en waren de vingers gekromd, waardoor het waarschijnlijk is dat de soort aan takken kon hangen. De voeten lijken daarentegen op die van de moderne mens, waardoor deze mensensoort zeer waarschijnlijk rechtop liep. Ook de hersenpan leek sterk op die van de moderne mens, al was die veel kleiner. Verder kunnen de wetenschappers aan de pols en duim zien dat onze voorouder gereedschap kon gebruiken.

Homo naledi menssoort

Ritueel?

Uniek aan de ontdekking is dat gevonden lichamen vrijwel zeker opzettelijk in de afgelegen grot zijn neergelegd, stelt National Geographic in een persbericht. Mogelijk was dit dus een soort afscheidsritueel, al is dit soort gedrag nog niet eerder ontdekt bij vroege mensachtigen. De onderzoekers denken dat Homo naledi overleden soortgenoten diep in de grotten begroeven om ze daar te laten rusten. ‘We hebben hier een andere soort ontdekt die misschien al nadacht over zijn eigen sterfelijkheid’, verklaart Berger tegen CNN.

Het onderzoeksteam heeft nog moeite om de datering van de nieuwe mensensoort te bepalen. ‘De resten zijn zo goed bewaard gebleven, dat je zou denken dat het om een relatief jonge soort gaat’,  stelt hoogleraar evolutionaire anatomie Fred Spoor van University College London in het persbericht. ‘Omdat de soort misschien honderdduizend jaar geleden leefde, zouden we de spectaculaire conclusie moeten trekken dat de Homo naledi samen met Homo sapiens hebben geleefd’, stelt hij. De primitieve fysieke kenmerken wijzen er daarentegen op dat de soort veel ouder is. Volgens Spoor lijkt de soort het meest op de resten van de Homo Erectus, de eerste mensachtige soort die leefde tussen circa 1,9 miljoen jaar en vierhonderdduizend jaar geleden. De hoogleraar denkt dat de moderne mens niet direct afstamt van de Homo naledi. 

In 2003 is voor het laatst een nieuwe mensensoort gepresenteerd. Toen werd de Homo florensis gevonden op het Indonesische eiland Flores. Deze soort was opvallend kleine en werd daarom gedoopt tot de ‘Hobbitmens’. Waar wetenschappers tot op de dag van vandaag nog betwisten of deze Hobbitmens een echte onbekende soort was, verwachten Berger en Spoor dat dit bij de Homo naledi niet het geval zal zijn. Zij zijn ervan overtuigd dat het hier echt om een nieuwe Homo-soort gaat.

‘Het is alsof je de jackpot wint’,  stelt één van de andere antropologen antropoloog Charles Musiba in een video die EurekAlert online heeft gezet. ‘Deze ontdekking creëert een hoop vragen en dwingt ons misschien om anders na te denken over de evolutie van de moderne mens in Afrika.’

Berger et al. (2015). ‘Homo naledi, a new species of the genus Homo from the Dinaledi Chamber, South Africa.’ eLife.

Homo naledi