‘Marsmissie ESA verdient een negen op tien’

20 oktober 2016

Op the day after spreekt de Europese Ruimtevaartsorganistie ESA van een succesvolle Marsmissie, maar media zijn veel minder positief. Het neerkomen van de Marslander Schiaparelli is niet succesvol gebleken, want het ding laat niets meer van zich horen. Toch is dat volgens planeetwetenschapper Inge Loes Ten Kate (Universiteit Utrecht) geen reden om niet van een geslaagde missie te spreken.

‘Globaal genomen vind ik dat de ESA-Marsmissie voor 90% een succes is geworden’, stelt Ten Kate. ‘Een correcte Marslanding mag dan altijd het meest mediagenieke moment zijn, het was nooit het hoofddoel van de ESA. Voor hen was het altijd om hun zogenaamde TGO-satelliet (TGO staat voor Trace Gas Orbiter) te doen, die in een juiste baan om Mars gebracht moest worden. En daar zijn ze nu voortreffelijk in geslaagd, net zoals de vorige keer met hun Mars-Express-satelliet. Daarmee haalt Europa nu een succesratio van honderd percent, terwijl de Japanners en de Amerikanen niet altijd succesvol bleken te zijn.’

Het belang van de TGO-satelliet is sowieso groot. Niet alleen zal het als een belangrijk doorgeefluik dienen om de communicatie tussen de aarde en toekomstige landers op de grond tot stand te brengen, het zal ook voor een zeer lange tijd belangrijke metingen verrichten over de atmosfeer van Mars.

Ten Kate: ‘Vele wetenschappers kijken uit naar de hoeveelheden methaan die de TGO-satelliet zal detecteren. Tot nu toe waren studies over de aanwezigheid van methaan op Mars nooit vrij van wetenschappelijke kritiek. Indien nu blijkt dat er effectief methaan op Mars aanwezig is, dan kan dit een geologische oorsprong hebben, maar evengoed een biologische. In dat laatste geval is dat een aanwijzing voor leven op Mars.’

Supersonische snelheidstest ESA met protomodel Schiaparelli (Copyright: Institut Saint-Louis)

Schiaparelli: peperduur en toch goedkoop

Goed, maar daarmee is de kous nog niet af wat betreft de mislukte afloop van de Schiaparelli-lander. Had daar niet veel meer in gezeten?  Europa is er voor de tweede keer niet in geslaagd om iets zonder problemen op Mars te plaatsen. De lander kostte miljoenen euro’s. En ok, de Schiaparelli, zou nooit lang onderzoek voeren door haar beperkte batterij. Maar het zou wel voor de eerste keer in de geschiedenis het elektrisch veld van Mars onderzoeken. Dat zit dus er niet in.

Ten Kate begrijpt die bezwaren zeker. Toch was de landing voor haar grotendeels geslaagd. ‘De Schiaparelli-lander was in absolute bedragen inderdaad niet goedkoop, maar het is altijd een test-case geweest voor de Rover die de ESA in 2020 op Mars zal proberen doen te landen. Die kennis ontbreekt nu in Europa, en dat kun je nooit volledig op aarde in het lab of op de schietbaan voorbereiden. Het klinkt wat raar, maar de Schiaparelli was daarom de goedkoopste oplossing die er is.’

Bovendien vindt Ten Kate het terecht dat de ESA hoop mag putten uit de dingen die tijdens de landing wel lukten. ‘Ze zijn er in geslaagd om de Schiaparelli van 21.000 tot 1.650 kilometer per uur te vertragen. En de parachutes deden het ook. Dat zijn twee cruciale punten die je voor de volgende keer kunt meenemen. En de remraketten mogen het dan misschien hebben laten afweten, ze waren ook veel kleiner dan normaal.’

En toch. Had Europa met de Beagle II niet al eens een eerste poging ondernomen om zich de kennis van een geslaagde landing eigen te maken? ‘Ergens klopt dat, maar dat was een experiment op initiatief van de Britten dat gekoppeld werd bij een andere ESA-missie, zegt Ten Kate. ‘Dat experiment werd nooit volledig door de andere landen gedragen. Het is al een wonder dat de Britten die lander toen al mee konden sturen.’

Mars Schiarpelli lander satelliet TGO Mars ESA

ESA medewerkers die het succes van de TGO satelliet vieren

Zo vaak mislukken Marsmissies

Is de Schiaparelli-lander nu volledig verloren? Hoewel de ESA momenteel druk bezig is met de data van de laatste vijftig seconden te analyseren, vermoedt Ten Kate niet dat de Marslander spontaan nog een signaal zal versturen. ‘Andere satellieten en robotwagens zoals de Mars express, Mars Reconnaissance Orbiter, en de Opportunity zullen de Schiaparelli proberen te traceren. We zullen er dus nog iets van horen, maar dat zal niet op een week gebeuren.’

Je zou het niet meteen zeggen, maar volgens Ten Kate zijn succesvolle missies naar de Rode Planeet sowieso geen simpele zaak. ‘Als we naar het totale aantal Marsmissies in de geschiedenis kijken kan de mens slechts een succesratio van juist boven de vijftig procent voorleggen.’ Misschien toch iets om over na te denken voordat de eerste homo sapiens in zo’n Marsbakje stapt.