oud man handen

Veroudering is een ziekte. Dat stellen sommige wetenschappers. Als we weten hoe we deze ziekte kunnen tegengaan, worden we met gemak 130 of 140 of misschien wel 1000. Een onderzoek dat vandaag in Nature verschijnt, verstoort het feestje van de eeuwige jeugd. De lengte van een mensenleven heeft een natuurlijke begrenzing. Een resultaat dat David van Bodegom niets verbaast.

Vandaag de dag worden we gemiddeld een stuk ouder dan onze voorouders anderhalve eeuw geleden. Je zou het niet zeggen, maar de wereld is een stuk vredelievender geworden. De medische wetenschap maakte een stormachtige ontwikkeling door, we werden hygiënischer, onze leefomstandigheden verbeterden aanzienlijk en goed en voldoende voedsel is normaal geworden. Door dat alles is de levensverwachting meer dan verdubbeld. Halverwege de 19e eeuw had een pasgeboren baby gemiddeld nog 37 jaar voor de boeg, inmiddels is dat voor mannen 79,9 jaar en voor vrouwen 83,3 jaar.

De snelle toename van de levensverwachting kwam in eerste instantie vooral door het terugdringen van de kindersterfte. In de jaren ’50 was de gemiddelde levensverwachting van mannen daardoor al 70,3 jaar en van vrouwen 72,6 jaar. Dat de levensverwachting sindsdien is doorgegroeid, komt vooral doordat de levensverwachting op hogere leeftijd toeneemt.

Oudste niet steeds ouder

Als onze leeftijd geen natuurlijke begrenzing kent, dan zou je verwachten dat de voortgang van de medische wetenschap ons steeds ouder laat worden. Uit analyse van grootschalige demografische gegevens die vandaag in Nature verschijnt, blijkt dat niet zo te zijn. In de afgelopen eeuw is vooral de sterfte onder 80’ers en 90’ers teruggedrongen. Voor honderdplussers is er relatief veel minder vooruitgang geboekt.

Je zou kunnen zeggen dat het gemiddelde van een eeuw niet zoveel zegt. De onderzoekers keken daarom ook per kalenderjaar in welke leeftijdsgroep de meeste winst werd geboekt. In het begin van de 20ste eeuw gingen vooral de overlevingskansen van 85-jarigen vooruit. Dat groeide gestaag. Halverwege de eeuw verbeterden de kansen van vooral 95-jarigen. Vanaf 1980 blijft deze trend steken op ongeveer honderd jaar.

Natuurlijke bovengrens

Deze gegevens duiden op een natuurlijke bovengrens aan onze levensduur, zo stellen de auteurs. Daar wijst ook de leeftijd van de oudste mens per kalenderjaar op. Deze leeftijd steeg jaarlijks met 0,15 jaar tussen 1970 en 1995. Na 1995 stabiliseert zich dit rond 114,9 jaar. De onderzoekers keken ook naar de leeftijd waarop mensen van 110 jaar en ouder stierven. Weer is geen stijging te zien. De meesten houden het nog een jaartje uit. De oudst gedocumenteerde mens ooit is overigens de Française Jeanne-Louise Calment. Ze stierf in 1997 op 122 jarige leeftijd. Dat blijft vooralsnog een flinke uitschieter.

De onderzoekers keken vooral naar Frankrijk, omdat dat land de gegevens al lange tijd nauwkeurig bijhoudt. Ze vonden echter vergelijkbare patronen en een vrij harde grens rondom de honderd jaar in 40 andere landen. Zodoende komen ze tot de conclusie dat er een natuurlijke bovengrens aan onze levensduur zit. Deze harde grens zien de onderzoekers als een bijproduct van genetische processen die betrokken zijn bij ontwikkeling, groei en voortplanting. Deze processen leveren schade op. Die schade wordt voortdurend gerepareerd door ons lichaam, maar die reparatiemechanismen zijn beperkt. En dat bepaalt hoe oud we worden. Willen we voorbij deze grens voortleven, dan zullen we meer moeten doen dan ouderdomsziekten bestrijden. Het vergt ingrijpen in het genoom. Onmogelijk is dit niet, maar een natuurlijke grens beperkt deze mogelijkheden danig.

Verkeerde discussie

Verouderingsonderzoeker David van Bodegom van de Leyden Academy on Vitality and Aging verbaast de uitkomst van dit onderzoek niet. ‘Natuurlijk is er een grens aan de levensduur van mensen. Dat zit in ons bouwplan,’ zegt hij. ‘Alle diersoorten hebben een andere evolutionaire strategie met een bijbehorende levensduur.’ Hoe goed je ‘m ook verzorgt, een muis wordt niet veel ouder dan twee jaar. Voor een muis is het zaak volwassen te worden en zich voort te planten voordat hij opgegeten wordt. Hij hoeft dus niet te investeren in dure reparatiemechanismen. Met ons grote lijf kunnen we beter roofdieren ontlopen en heeft het zin om ouder te worden tot een zeker optimum. Van Bodegom: ‘Veroudering is geen ziekte. Het is normaal.’

Of er nu wel of geen grens zit aan de levensduur van de mens, daar zal nog wel even over gestreden worden, verwacht Van Bodegom. ‘Dit onderzoek zal de mensen aan de andere kant niet overtuigen.’ Hij vindt overigens dat de discussie over het al dan niet bestaan van een grens de aandacht afleidt van waar het eigenlijk over zou moeten gaan: gezond oud worden. ‘We kennen het recept voor gezond oud worden, maar het lukt maar niet om het uit te rollen,’ zegt Van Bodegom. ‘Hoogopgeleiden leven zeven jaar langer en 19 jaar langer in goede gezondheid. Je zou kunnen zeggen dat armen de pensioenen van rijken betalen. Daar hoor je niemand over.’

Xiao Dong, Brandon Milholland & Jan Vijg. Evidence for a limit to human lifespan. Nature, 5 oktober 2016.

UPDATE: In het NRC hebben wetenschappers vraagtekens geplaatst bij de gebruikte statistische methoden in dit onderzoek.