filterbubbel

Ondanks dat we een enorme informatiestroom ter beschikking hebben, wordt er regelmatig geopperd dat iedereen zich op sociale media in zijn eigen, geïsoleerde informatiebel  bevindt. Hoe erg is het gesteld met de invloed van deze ‘filter-bubbel’ op onze politieke voorkeur en moeten we proberen uit te breken?

De ‘filterbubbel’ is een term bedacht door internetactivist Eli Pariser. Als je eenmaal in deze bubbel zit verhindert deze volgens hem dat je de ideeën van de oppositie überhaupt meekrijgt, aangezien deze niet in je sociale mediastroom verschijnen. Hierdoor zit je opgesloten in het kader van je eigen mening.

Samenstelling van de filterbubbel

Op dit moment zijn er twee manieren waarop je feed persoonlijk aan jou wordt aangepast (wat personalisatie wordt genoemd). Ten eerste is er een selectie die actief door de gebruiker wordt uitgevoerd. Je zorgt bijvoorbeeld dat je omgaat met gelijkgestemden, en je klikt bepaalde artikelen aan die je interessant vindt en bij jouw standpunt aansluiten. Het tweede is de ‘inactieve’ personalisatie: algoritmen selecteren content, vaak zonder dat de gebruiker toestemming kan geven of hier keuzes in kan maken. Deze laatste vorm van personalisatie wordt gezien als dat wat de filterbubbel veroorzaakt.

Filterbubbel nu nog onschuldig

Er zijn regelmatig geluiden te horen over manieren waarop deze insluiting op sociale media een grote invloed heeft en zorgt voor meer en meer polarisatie in de samenleving. Media-onderzoeker Judith Möller denkt hier anders over. Ze legt uit dat een vorm van de filterbubbel er altijd al is geweest: mensen kiezen hun favoriete kranten en kijken naar bepaalde zenders: deze polarisatie was vooral in de verzuiling duidelijk zichtbaar. Het verschil is dat de keuze nu gedeeltelijk aan een algoritme wordt overgelaten waar we niet actief controle over hebben.

Toch oefent deze nieuwe soort filterbubbel niet zo veel invloed uit als sommige mensen denken. ‘Het grootste deel van de Nederlandse bevolking haalt haar informatie niet uit media als Facebook en Twitter, maar uit niet-gepersonaliseerde bronnen (zoals kranten en tv-programma’s). Degenen die wel nieuws uit door de filterbubbel aangetaste, gepersonaliseerde bronnen halen, gebruiken deze ‘traditionele’ bronnen meestal ook: deze mensen lezen überhaupt veel nieuws.’

Er is wel een groep die onderling veel niet-geverifieerd nieuws (nieuws zonder feitelijke achtergrond van een betrouwbare bron) met elkaar deelt. Deze groep wordt hierdoor inderdaad nog radicaler in haar mening, maar ze heeft ook vóór de aanwezigheid van algoritmen bestaan. Deze mensen hadden altijd al ‘eigen’ nieuwsmedia waardoor hun mening werd versterkt, en waren nooit echt geïnteresseerd in het luisteren naar de mening van anderen. Maar deze groep is erg klein.  

Nieuwe generaties en algoritmen

Op dit moment heeft de filterbubbel de polarisatie dus niet verergerd. Dit zou in de toekomst wel kunnen veranderen. ‘We hebben bepaalde normen voor hoe we met nieuws omgaan (red. hoor en wederhoor, feiten checken, en andere journalistieke normen). Nu groeit er een generatie op die deze misschien anders zal invullen.’ Möller noemt het voorbeeld van ALEXA, een persoonlijke assistent die je kunt vragen om dagelijks nieuws. ‘Vervolgens is het niet altijd duidelijk op welke bronnen dit nieuws is gebaseerd.’

Wat er in de toekomst gaat gebeuren hangt dus af van hoe nieuwe generaties met nieuws omgaan, en daarnaast hoe de algoritmen worden samengesteld. Een gepersonaliseerd algoritme kán immers wel divers nieuws geven, maar dit hangt er vanaf hoe ze in elkaar zit.

Anti-bubble software

De filterbubbel mag dan in een bepaalde vorm altijd al hebben bestaan, de discussie erover leeft nu meer dan ooit. Er zijn dan ook verschillende technologieën bedacht om de bubbel te doorbreken.

Het media lab van MIT heeft onlangs de Flipfeed ontwikkeld: je installeert simpelweg de extensie, klikt op “Flip My Feed” en krijgt de feed te zien van iemand die een ander politiek standpunt heeft dan jij.

politiek flipfeed twitter

Op Waarom kies jij? kun je over een bepaald onderwerp chatten met een Nederlander die een andere politieke overtuiging heeft. Hier kun je dus live een discussie voeren over een onderwerp.

waarom kies jij politiek

Een ander Nederlands breek-de-bubbel-pareltje is Voor het kiezen van het NOS Lab. Deze is wat minder real-time georiënteerd dan de vorige: in plaats van een chatgesprek, krijg je na het kiezen van een onderwerp een filmpje te zien waarin iemand uitlegt waarom hij of zij een ander standpunt inneemt dan jijzelf.  

voor het kiezen onderwijs politiek

De Wall Street Journal kwam met Blue Feed, Red Feed: je kiest een onderwerp, en kunt vervolgens zowel Democratische als Republikeinse artikelen erover naast elkaar zien. Hoewel deze twee partijen ergens vergelijkbaar zijn met links en rechts, is dit snufje wat Amerikaans georiënteerd (ook door onderwerpen als “guns” en “President Trump”).

blue feed red feed politiek

Breken met de bubbel

Hebben deze breek-los-uit-de-bubbel-technologieën eigenlijk nut? Möller is groot voorstander. Of ze nou veel gebruikt worden of niet, volgens haar betekenen deze initiatieven vooral dat mensen zich beseffen dat de bubbel bestaat en dat ze ook verder kunnen kijken. Wel moet erbij gezegd worden dat mensen die dit soort technologieën gebruiken het waarschijnlijk het minst nodig hebben, aangezien dit al de mensen zijn die nieuws uit verschillende bronnen consumeren en geïnteresseerd  zijn in andere standpunten.

Al met al schetst Möller geen negatief beeld van de nieuwe filterbubbel. ‘Mensen zijn verstandiger dan je denkt: ze zullen aan de ontwikkelingen hun eigen draai geven. De wereld verandert, maar tegelijk veranderen wij ook.’

Möller, Judith. Should we worry about filter bubbles? Internet policy review, 31 maart 2016. 

Ontdek meer in de special