molrat

Het genoom van de naakte molrat is ontrafeld. Met de DNA-kaart in de hand hopen biologen te ontdekken waarom deze dieren nauwelijks verouderen en nooit kanker krijgen.

Naakte molratten zien nooit het daglicht. Ze wonen in een ondergrondse burcht van vele gangen en holen. De dieren leven, net zoals mieren en bijen, in een kolonie, met werkers, soldaten en aan het hoofd een koningin. Zij kan als enige kinderen krijgen en onderdrukt met stoffen uit haar urine de vruchtbaarheid van haar nakomelingen.

 
Na de dood van de koningin ontstaat er waarschijnlijk een strijd waarbij verschillende vrouwtjes elkaar de tent uit vechten, net zolang tot er eentje overblijft. Waarschijnlijk, want dit verschijnsel is nog nooit waargenomen.
 
We weten dus eigenlijk nog maar heel weinig over dat gekke zoogdier, dat allerlei bijzondere eigenschappen heeft. Met het ontrafelen van het genoom van de molrat hoopt een internationale groep biologen meer inzicht in het bouwplan van het dier te krijgen. De resultaten publiceerden ze in de laatste editie van Nature.
 
Naakte molratten lijken ongevoelig voor pijn en hebben weinig zuurstof nodig, want veel zuurstof is er in de onderaardse gangen niet. Ook zijn ze kaal en zo blind als een mol. En dan hebben de warmbloedige knaagdieren ook nog eens de eigenschappen van een koudbloedig dier; ze kunnen niet zelf op temperatuur blijven en nemen door hun dunne huid de temperatuur van hun omgeving aan. Om een beetje warm te blijven kruipen ze graag bij elkaar of zoeken gangen op die overdag door de zon verwarmd zijn.
 
Naakte molratten leven voor een knaagdier bovendien ontzettend lang. Ze kunnen wel dertig jaar oud worden. Tot op hoge leeftijd blijven de dieren vruchtbaar en ook andere zaken die bij ouder worden horen, zoals celveroudering, lijken bij de naakte molrat niet op te treden.
 
De kale en blinde beesten gaan dus meestal niet dood van ouderdom. Daarnaast lijken ze ook nog eens ongevoelig voor kanker. Dat zijn eigenschappen waar je wat aan hebt! De biologen hebben daarom gezocht naar aanwijzingen in het genoom voor het geheim van de jeugdigheid en vitaliteit van de oudere molrat. 
 
De biologen keken onder andere naar een groep genen waarvan bekend is dat ze bij oudere individuen anders tot expressie komen. Maar bij naakte molratten deed de helft van deze genen bij jonge en oude individuen precies hetzelfde.
 
Ook bestudeerden ze een gen, dat een rol speelt bij het afsterven van cellen en de vorming van tumoren dus tegen kan gaan. Dit gen komt bij oude mensen minder tot expressie, waardoor de kans op tumoren toeneemt. Maar bij oudere molratten wordt dit gen juist veel actiever en kan daarmee het woekeren van kankercellen helpen voorkomen.
 
Ook telomerase, wat de verkorting van telomeren voorkomt, blijft bij ouder wordende molratten actief. Telomeren zijn de uiteinden van chromosomen. Met het korter worden van de telomeren neemt de stabiliteit van het DNA langzaam af. Daardoor spelen telomeren een grote rol bij veroudering. 
 
Naast meer kennis over veroudering en kanker kunnen de wetenschappers met de informatie uit het genoom van de naakte molrat meer leren over bioritme, kaalheid, blindheid en temperatuurregulatie. Met deze nieuwe informatie kunnen ze dus weer een tijdje vooruit.