Donald Trump Barack Obama laatste presidenten VSA

Toekomstig Amerikaans president Trump denkt dat hij nog miljoenen banen kan creëren met fossiele brandstoffen. Maar in Science kondigt Obama in zijn laatste dagen als president aan dat Amerika en de wereld onherroepelijk de overgang naar duurzame energie aan het maken zijn. Wie heeft er gelijk?

Obama beschrijft het natuurlijk niet zo, maar zijn opiniestuk is een impliciete kritiek op het aankomende energiebeleid van Donald Trump. Concreet wil Trump zijn “many millions of high paying jobs” creëren door wettelijke beperkingen op de ontginning van steenkool en schaliegas op te heffen. Dat zou betekenen dat Obama's inspanningen voor het klimaat voor een groot deel teruggedraaid zullen worden.

Trump's eerste videoboodschap als verkozen president

Trump doet zijn energiebeleid kort uit de doeken vanaf 01:15

Veel experts bestempelen Trumps banenplan echter als onrealistisch. Volgens het Amerikaans ministerie van Arbeid werkten er aan het einde van 2016 in het totaal 'maar' 631.600 Amerikanen in de olie-, steenkool- en gasindustrie. En dit cijfer houdt ook rekening met het aantal banen dat indirect aan de ontginning van fossiele brandstoffen gelinkt is.

De steenkoolindustrie is bovendien nu al de sector waar de meeste banen verloren gaan. Daar zijn verschillende redenen voor. De economische crisis maakte de vraag naar energie in de wereld (tot voor kort) natuurlijk minder, maar de grootste oorzaak voor de neergang van de vraag naar Amerikaanse steenkool is de sterke opkomst van eenvoudig ontginbaar schaliegas, een andere fossiele brandstof.

Nog nooit zoveel investeringen in hernieuwbare energie

Tegelijkertijd is er een nieuwe wereldwijde trend bezig. Fossiele brandstoffen zijn, voor alle duidelijkheid, nog altijd veruit de meest gehanteerde energiebronnen in Amerika. Maar de economische datawebsite Bloomberg ziet dat de wereldwijde investeringen in hernieuwbare energie sinds vorig jaar al twee keer zo groot zijn als die in fossiele brandstoffen. Dat zal het aanbod van hernieuwbare energie dus groter maken en de prijzen van andere energiebronnen in Amerika verder drukken. Temeer omdat zonne- en windenergie er in de periode 2008-2015 met 54% en 41% goedkoper werden.

En ook de energiebesparende maatregelen zijn een niet te onderschatten factor. In 2015 was de Amerikaanse energieconsumptie 2,5% lager dan in 2008, terwijl de economie in die periode met tien procent is gegroeid. En zowel bij die verminderde energieconsumptie als bij de opmars van hernieuwbare energie is het vooral de private sector die verantwoordelijk is voor deze trends. Hoewel overheidsmaatregelen wel degelijk een stimulerende factor waren, zagen veel bedrijven in dat ze met deze investeringen uiteindelijk geld kunnen uitsparen.

Dat laatste is vooral voor president Obama een aanwijzing dat de opmars van hernieuwbare energie onvermijdelijk is geworden. Hij ziet er een bewijs in dat economische groei mogelijk is zonder nog meer CO2 uit te stoten. Tegelijkertijd waarschuwt hij er ook voor dat de wereld vier procent economische groei zou mislopen als de aarde vier graden Celsius zou opwarmen.

Installaties van zonnepanelen in Amerika zonne-energie

Op het gebied van wereldwijde investeringen in hernieuwbare energie was China veruit de grootste, maar de VS komen op de tweede plaats.

‘We zijn niet snel genoeg’

Reyer Gerlagh, hoogleraar milieu-economie aan de Universiteit Tilburg, vindt Obama’s opiniestuk wel aardig, maar als je het hem vraagt, kan hij ook wel kanttekeningen plaatsen. ‘Dat economische groei mogelijk is zonder meer CO2-uitstoot is niets nieuws onder wetenschappers, maar tot voor kort was het geen populaire boodschap’, zegt Gerlagh. ‘Daarnaast is het volgens mij niet altijd relevant om klimaatgevolgen als economische kosten in te schatten. De verwachting is dat de wereldeconomie in 2100 vijf keer zo groot is als in 2017, wat maakt dan eigenlijk vier procent klimaatkosten uit?’

En dat de investeringen in hernieuwbare energie nu groter zijn dan in fossiele brandstoffen is volgens Gerlagh nog geen reden om zeker te zijn dat de opmars van schone energie onherroepelijk is en dat het klimaatprobleem is opgelost. ‘De poging van Trump om hernieuwbare energie tegen te houden is een achterhoedegevecht, maar voor het klimaat is de snelheid waarmee we van fossiele brandstoffen afraken heel belangrijk. En vandaag de dag zijn we niet snel genoeg. Je kunt het vergelijken met de laatste episode van de Tweede Wereldoorlog. De inval van de geallieerden in Normandië was niet meteen het einde. Er vielen eerst nog vele doden voordat de Nazi’s in Berlijn verslagen waren.’

Gerlagh verbaast zich als energiewetenschapper ook over de manier waarop politici met energievraagstukken omgaan. Ook in Nederland en Europa. ‘Ik zie telkens weer hoe weinig belangstelling er is voor goed beleid in een sector van miljarden euro’s. Politici reageren op wat de ‘gewone man in de straat’ zegt, of ze anticiperen op het volgende journaal-item. Als wetenschapper zou ik graag met een degelijke analyse een bijdrage leveren aan een effectief klimaatbeleid.’