Waar de zwaartekrachtsgolven ons gaan brengen in 2017

28 december 2016

Voor de natuurkunde was het absoluut het hoogtepunt van 2016. De Maya’s, de oude Grieken, ja zelfs wij met onze huidige ultratechnologische telescopen: Duizenden jaren lang kon de mens enkel maar het heelal bestuderen als het nodige licht aanwezig was. Maar met de ontdekking van de zwaartekrachtsgolven hebben we er nu eindelijk een tweede zintuig bij. Nieuws en Co praat met een van de mensen die een heel nieuwe wetenschappelijke discipline mee uit de grond heeft doen stampen: hoogleraar natuurkunde Jo van den Brand.

Wat gebeurde er tijdens de oerknal? Hoe heeft het heelal kunnen uitdijen? Hoe zit het universum nu in elkaar? En bestaan zogenaamde donkere materie en donkere energie echt? Het zijn maar een paar van de talloze vragen waarover we met het meten van zwaartekrachtsgolven meer te weten kunnen komen.

De gevoeligste apparatuur ooit

Volgens Natuurkundigen Robert Dijkgraaf en Vincent Icke gaan we er een compleet nieuwe kijk op de ruimte mee krijgen. We zouden nu kunnen 'horen' in plaats van zien. Vandaag is het bijvoorbeeld zo dat de eerste 300.000 jaar van het heelal (inclusief de oerknal zelf) voor ons onzichtbaar zijn, omdat het licht zich nog geen weg door de zeer grote hoeveelheid materie kon banen. Maar door het meten van de zwaartekrachtsgolven die diezelfde materie uitzond schatten wetenschappers dat ze wel eens kunnen ontdekken wat nog minder dan een miliseconde na de oerknal gebeurd zou kunnen zijn.

Die zwaartekrachtgolven zijn echter nog kleiner dan een tiende van een proton (een onderdeel van een atoom). Je moet daarom de meest gevoelige meetapparatuur gebruiken die de mens ooit gemaakt heeft. Jo van den Brand, hoogleraar natuurkunde aan de Vrije Universiteit Amsterdam is gespecialiseerd in de ontwikkeling van die sensoren. Tegelijk is hij diegene die de Nederlandse wetenschapswereld heeft overtuigd om mee in de internationale ontdekkingstocht naar de zwaartekrachtsgolven te stappen. Hij is ook de leider en oprichter van het zwaartekrachtsgolven-programma bij het Nationaal instituut voor subatomaire fysica (Nikhef).

Nieuws & Co zal vanmiddag met Jo van den Brand in gesprek gaan over hoe bijzonder die zwaartekrachtsgolven ook alweer zijn en welke signalen de supergevoelige sensoren nog meer hebben opgevangen. Meeluisteren kan om 16.15 op Radio 1!