Sandy Hook Promise Mass Shooting scene

Het blijft verbazen. Ook al weet je dat een jonge schutter het filmpje geen happy ending zal geven, toch merk ook jij bij een eerste blik niet dat je de signalen van de schutter óók had kunnen oppikken. Daar zou je je schuldig of dom over kunnen voelen, maar volgens een experimenteel psycholoog is dat nergens voor nodig.  

Filmpje Mass Shooting sandy hook

Het filmpje werd gemaakt door de Sandy Hook Promise, een Amerikaanse non-profit organisatie die als doel heeft om nieuw wapengeweld, zoals de mass shooting op de Sandy Hook basisschool in 2012, te verhinderen. Het was de op een na dodelijkste schietpartij in de Amerikaanse geschiedenis.

Het filmpje is een erg goed voorbeeld van hoe we zaken in onze omgeving wel zien, maar het niet opmerken omdat onze aandacht ergens anders op gevestigd is. Met de slogan Gun Violence is preventable when you know the signs ('Wapengeweld is te voorkomen als je de signalen kent') probeert de Sandy Hook Promise mensen nu aan te sporen om dat wel te doen. Maar is dat wel zo gemakkelijk?

Stefan van der Stigchel staat aan het  hoofd van de onderzoeksgroep AttentionLab van de Universiteit Utrecht. In zijn onderzoek focust hij op hoe wij onze visuele aandacht verdelen en hoe dingen onze aandacht trekken.

Van der Stigchel heeft vraagtekens bij de boodschap van het filmpje: ‘Natuurlijk kun je signalen opmerken en rapporteren als je iemand vrij goed kent die gepest wordt en die een grote obsessie voor wapens heeft. Maar, hoewel het goed bedoeld is, geeft het filmpje eigenlijk een verkeerde boodschap, doordat het je schuldig laat voelen omdat je de subtiele zaken op de achtergrond niet merkte. We kunnen namelijk onze aandacht maar op één zaak vestigen. Dat is hoe onze hersenen werken, omdat het anders veel te lang zou duren voordat we alle visuele informatie verwerkt hebben. We hadden hoogstens de foto van de jongen met het geweer kunnen opmerken, omdat het zo ongewoon is. Maar dat laten ze zo kort in het filmpje zien dat dat ook weer moeilijk is.’

Je aandacht verleggen lost het probleem niet op

En wat als we het toch zouden proberen leren? ‘Dan zou het ons afleiden van de dingen die op dat moment voor ons wel belangrijk zijn', zegt Van der Stigchel. ‘Je ziet dat trouwens heel goed bij mensen met een post-traumatische stressstoornis als gevolg van een aanslag. Deze kunnen hun aandacht niet meer goed focussen op wat voor hen belangrijk is, omdat ze onvrijwillig continu hun omgeving aan het afspeuren zijn op alle mogelijke gevaren.’

Kortom, Van der Stigchel’s boodschap is eigenlijk vrij beangstigend. Soms ontglippen de dingen ons, ook wanneer ze potentieel gevaarlijk zijn en we ze wel zien. Gelukkig is het privé-wapenbezit in Europa strikt gereguleerd. Zo hebben we alvast een reden minder om ons druk te maken.

Stefan van der Stigchel was eerder ook in onze Podcast te gast om te vertellen over zijn boek: Zo werkt aandacht.