naakte molrat

De naakte molrat is een bijzonder diertje. Hij kan heel oud worden – tot wel 32 jaar, uitzonderlijk voor een dier ter grootte van een muis – en krijgt nooit kanker. Een andere superkracht van de molrat is de afwezigheid van het voelen van bepaalde soorten pijn, blijkt uit nieuw onderzoek.

Een leven zonder pijn klinkt prettig, maar kan natuurlijk heel gevaarlijk zijn. Je kunt risico’s slecht inschatten, loopt veel te lang door met een eventuele botbreuk en hoewel het aanraken van een hete pan misschien niet meer ondraaglijk is, beschadigt het wel het tere weefsel van je huid. Te lang doorgaan met onvoorzichtig door de wereld banjeren kan dus op middellange termijn veel negatieve gevolgen hebben.

Hitte doet molrat niets

De naakte molrat is ongevoelig voor bepaalde soorten pijn, in het bijzonder pijn van hitte. Denk aan het aanraken van die hete pan of hoe het voelt als je onder de douche staat of te lang in de zon hebt gelegen. De naakte molrat heeft hier geen last van. Waarom zorgt dit niet voor massale sterfte bij het diertje? Omdat de pijnreceptoren van de molrat niet uitgeschakeld zijn, maar gewoon ondermaats presteren. Onderzoekers beschrijven deze week in Cell Press hoe dat komt.

De biologie achter pijnprikkels is als volgt. Een zogenoemde zenuwgroeifactor, beter bekend onder de Engelse term nerve growth factor (NGF), is nodig voor het voortbestaan van de zenuwcellen in je lichaam. Een verhoging van de concentratie van dit stofje in een deel van je lichaam zorgt ook voor een grotere gevoeligheid voor pijn op die plek. Als reactie op hoge temperaturen aan de zenuwuiteinden binden de NGF-moleculen aan een receptor die TrkA heet. Deze reactie zorgt voor chemische prikkels die het ion-kanaal TRPV1 ‘gevoelig maken’, waardoor het kanaal open gaat en prikkels stuurt naar de hersenen.

TRPV1 heeft als functie het detecteren en reguleren van de lichaamstemperatuur. Het kanaal kan ook zorgen voor een heftig gevoel van pijn door hitte. De naakte molrat voelt deze pijn dus niet. Dat komt door een kleine verandering aan de TrkA receptor. Een hele kleine verandering: slechts drie aminozuren maakten het verschil, waardoor de naakte molrat niet gevoelig is voor hitte.

Receptor is niet inactief, maar minder actief

Deze verandering maakt de receptor niet compleet ongevoelig voor prikkels. Als de naakte molrat in een situatie komt waar de concentratie van NGF tien keer zo hoog is als normaal, voelt hij alsnog pijn. Ook andere vormen van pijn kan hij nog gewoon voelen, zoals bij verwonding.

Normaal gesproken hebben dieren die ongevoelig zijn voor NGF-prikkels last van het afsterven van de zenuwcellen. Bij mensen kan dit leiden tot ziektes als Alzheimer en Huntington’s. Bij de naakte molrat gebeurt dit niet. Jonge molratten worden namelijk geboren met een normale hoeveelheid pijnsensoren, die pas afnemen tegen volwassen leeftijd. Blijkbaar werkt de receptor dus goed genoeg om de jonge dieren te laten overleven, maar ook net zo weinig dat de volwassen dieren ongevoelig zijn voor hitte.

Evolutionair voordeeltje

Maar wat heeft dit nu voor praktisch nut? Naakte molratten leven in grote ondergrondse kolonies, waar het vaak druk is in de smalle gangetjes. Huid-op-huidcontact kan dan zeer heet en bijzonder onaangenaam zijn. In een dergelijke warme omgeving is het juist onhandig om gevoelig te zijn voor hitte. Evolutie heeft er dus voor gezorgd dat molratten hier niet meer mee hoeven te dealen, wat waarschijnlijk ook het voordeel oplevert dat dit hen energie bespaart. Naakte molratten hebben het traagste metabolisme van alle zoogdieren, dus overbodige functies kunnen evolutionair zien het beste worden uitgeschakeld.

Lewin et al.: "Hypofunctional TrkA accounts for the absence of pain sensitization in the African naked mole-rat." Cell Press (2016).