Geld

Je kapotte fietslicht vervangen, overstappen naar een goedkopere energiemaatschappij of een backup maken van je computer. Niet zo moeilijk en als je het doet, kan het je een hoop narigheid en/of geld besparen. Toch stellen we dit soort handelingen uit. En van uitstel komt afstel. Psycholoog Job Krijnen onderzocht waarom we vaak niets doen wanneer actie geboden is. ‘Mensen zijn uitstellers'.

Het regelen van je pensioen is zo’n kwestie die veel mensen voor zich uit schuiven. Werk je in loondienst, dan is het in de meeste gevallen keurig geregeld. Ben je bijvoorbeeld zelfstandige, dan moet je het zelf organiseren. Dat verzaken ZZP-ers massaal. Ruim de helft heeft niets geregeld. Hen staat na een leven van noeste arbeid een flinke stap terug in welvaart te wachten. Ze zullen het moeten doen met de AOW.

Uitstellen

Waarom regelen mensen hun pensioen niet? Die vraag stelt psycholoog Job Krijnen in zijn proefschrift. Hij haalt een veelgehoorde opvatting onderuit. Mensen zouden niets regelen omdat ze het belang er niet van inzien. Het kan ze niet schelen. Campagnes die mensen moeten stimuleren om hun pensioen te regelen, zijn dan ook vaak gericht op het laten zien waarom het zo belangrijk is. Maar, zo toont Krijnen aan, de meeste mensen zien het belang van hun pensioen heus wel in. Toch doen ze niets.

Psychologen noemen het inertie. Ook al weet je dat fietsen zonder licht in het donker gevaarlijk is, je vervangt je kapotte lampje niet. Terwijl je je ervan bewust bent wat je allemaal kwijtraakt als je computer crasht, stel je de backup van de harde schijf steeds uit. En hoewel je weet dat het je een hoop geld zou besparen, blijf je klant bij je te dure energiemaatschappij.

Toekomstige spijt

Bij het regelen van het pensioen treedt ook inertie op. ‘Als je vraagt aan mensen of ze hun pensioen belangrijk vinden, vindt praktisch iedereen dat,’ vertelt Krijnen. Uit zijn onderzoek blijkt dat het benadrukken van het belang van de beslissing om het te regelen juist uitstel in de hand werkt. ‘Belangrijke keuzes stellen we vaker uit,’ zegt Krijnen. ‘Omdat ze belangrijk zijn, zullen ze ook wel moeilijk zijn en willen we er de tijd voor nemen.

Krijnen onderzocht ook hoe je uitstelgedrag kunt beïnvloeden. Zo ontdekte hij dat als mensen in het verleden kansen op goede regelingen hebben laten schieten, ze nieuwe minder goede regelingen ook niet benutten. ‘Mensen krijgen spijt van hun gemiste kans,’ legt Krijnen uit. ‘Spijt is een negatieve emotie die men uit de weg wil gaan.’ Andersom werkt het beter. Als mensen zien dat uitstellen geld kost, stimuleert dat juist om nu te kiezen. ‘Zeggen dat vandaag kiezen beter is dan morgen, werkt beter dan zeggen dat gisteren beter was dan vandaag,’ zegt Krijnen. De dreiging van toekomstige spijt is een betere motivatie dan spijt zelf.

Keuze stimuleren

Ook komt Krijnen met aanbevelingen voor beleidsmakers. ‘Economen gaan er vaak van uit dat mensen weloverwogen keuzes maken,’ zegt hij. ‘Dat is niet zo. Mensen zijn uitstellers. Daarom kun je er beter voor zorgen dat de wereld om mensen heen hen stimuleert om te kiezen. In plaats van mensen op het belang te wijzen en alles goed uitleggen, zouden beleidsmakers de keuze makkelijker moeten maken. Ook helpt het om de urgentie aan te geven in plaats van het belang. Wat heb je er op korte termijn aan? Het zou ook helpen als in de communicatie het hoe wordt benadrukt in plaats van het waarom en er wordt ingespeeld op het positieve gevoel dat je krijgt als je het geregeld hebt.’

Hoe kun je jezelf stimuleren een keuze te maken? Krijnen: ‘Je kunt jezelf deadlines opleggen en die publiek maken. Je kunt grote beslissingen in kleine stukjes opdelen en bijvoorbeeld als eerste stap komende zaterdag met je partner tien minuten op een website uitzoeken wat de opties zijn. Of je kunt tegen je toekomstige ik zeggen dat je het gaat doen en met jezelf afspreken dat je bij je volgende loonstrookje begint met sparen.’

Komende donderdag promoveert Krijnen aan de Universiteit Tilburg. Intussen werkt hij al als postdoc aan de University of California in Los Angeles. Heeft hij zelf zijn pensioen geregeld? ‘Toen ik in Nederland was, heb ik me goed in mijn pensioen verdiept,’ vertelt Krijnen. ‘Nu ik naar de VS ben verhuisd, ben ik in dezelfde val getrapt. ‘Ik ben over een paar jaar weer terug in Nederland, laat het maar even,’ denk ik nu.’

Job Krijnen, 2016: The Psychological Dynamics of Inertia