bultrug - walvis

Er is vaak weinig nodig om een spectaculair Youtube-filmpje van een springende bultrugwalvis tot een heuse internetsensatie te laten uitgroeien. Het dier kan ook zonder al die acrobatiek heel veel mensen intrigeren.

UNSEEN: Whale breach nearly misses swimmer

Het zal waarschijnlijk de bedoeling geweest zijn om het op camera vast te leggen, maar de Australische fotograaf Beau Pilgrim kon niet anders dan onder de indruk zijn van de bultrug die een paar meter voor zijn neus een magnifieke pirouette maakte.

Welk voordeel halen bultruggen eigenlijk uit dergelijk gedrag? ‘Daar is niet een eenduidig antwoord op te geven,’ zegt Belgisch marinebioloog Jan Haelters van het Koninklijk Belgische Instituut voor Natuurwetenschappen. ‘Mannetjes doen het vaak om vrouwtjes te imponeren, maar voor andere situaties zijn er ook andere hypotheses die evengoed waar kunnen zijn. Huidparasieten verwijderen, een manier van communicatie, of gewoon omdat ze het leuk vinden. Het is voor ons nog altijd wat raadselachtig.’

Bultruggen populair bij walvistoerisme

Omdat bultruggen menselijke aanwezigheid niet vermijden en in voorspelbare perioden dicht bij de kust zwemmen, zijn het de populairste dieren bij walvistoerisme. Eigenlijk best gevaarlijk, want een enkele bultrug weegt doorgaans niet alleen tussen de 25 en 30 ton, het dier kan in theorie ook gemakkelijk met een van haar borstvinnen een duiker knock-out slaan.

‘En toch gebeuren er bij mijn weten maar zeer weinig ongelukken waarin bultruggen de oorzaak zijn,’ vertelt Haelters. ‘De dieren zijn zeer manoeuvreerbaar en hebben een soort sonarsysteem waardoor ze mensen ogenschijnlijk perfect kunnen vermijden. Desondanks raad ik het mensen af om de walvissen op te zoeken zoals de fotograaf deed. Net zoals bij elk ander wild dier kunnen er altijd onverwachte situaties optreden.’

Niet meer bedreigd, wel kwetsbaar

Bultrugwalvissen vormden jarenlang een bedreigde soort nadat hun aantal door walvisvangst uitgedund was. In 1966 was dat zelfs tot enkele duizenden exemplaren geslonken. De grootste boosdoener hiervoor was de commerciële walvisvangst. De meeste landen houden zich nu ongeveer aan het internationale verbod hierop.* Daardoor is de bultruggenpopulatie uitgegroeid naar ongeveer 100.000 dieren. Het Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA), een oceanografisch instituut, liet onlangs ook weten dat negen van de veertien types bultruggen niet meer bedreigd zijn.

Desondanks kan het aantal bultruggen voor Haelters zeker nog de hoogte in en heeft de bultrug niet alleen de walvisvangst te vrezen. ‘Zo moet er meer aandacht komen voor overbevissing, de ongelukken met schepen, onaangepaste visnetten en bepaalde chemische stoffen die nog altijd in de oceanen gedumpt worden. Bepaalde stoffen mogen trouwens al niet meer geloosd worden, maar het kan zelfs honderden jaren duren voordat deze met de helft verminderd zijn.’ Verder zijn er nog tal van andere grote zeedieren die door de mens met uitsterven bedreigd worden.

* Japan houdt zich doorgaans niet aan het verbod onder de dekmantel van walvisvangst voor wetenschappelijke doeleinden, maar doodt meestal geen bultruggen. Noorwegen en IJsland hebben het walvisverbod nooit aanvaard, maar doden de bultruggen eveneens niet. Er zijn wel enkele bultruggen die het slachtoffer worden van zogenaamde Aboriginal Whaling.

bultrug walvis staart

Achtergrond: jezelf vetmesten om te overleven

Bultrugwalvissen staan er om bekend dat ze jaarlijks naar bepaalde koude voedselrijke zeegebieden terugkeren. Daar schransen ze zo veel mogelijk vissen en garnalen naar binnen. Met de enorme vetlaag die ze dan hebben aangelegd, trekken ze daarna naar warmere (en meer voedingsarme) gebieden om zich voort te planten.

Het mag dan misschien een open deur lijken, maar de Oregon State University bracht vandaag een nieuwe studie naar buiten waaruit nogmaals blijkt hoe belangrijk die lokale voedselrijke gebieden zijn voor het overleven van de bultrug. De onderzoekers keken of hun verzameling ‘oermoeder’-bultruggen en hun latere nakomelingen na 33 jaar nog altijd terugkeerden naar twee gebieden in Alaska (Glacier Bay en Icy Strait). Uit hun bevindingen bleek dat 24 van de genetische profielen van de 25 oermoeders, nog altijd in de nieuwe data aanwezig waren. Ze leefden simpelweg nog en/of hun nakomelingen vonden de weg terug.

De onderzoekers zien in de data zelfs steun voor de hypothese dat de moeders hun kinderen (of beter de koeien hun kalveren) aanleren hoe ze naar deze voedselrijke gebieden kunnen zwemmen. Haelters wil zo ver echter niet gaan. ‘Het is een relatief kleine studie die enkel focust op een geografisch gebied, terwijl bultruggen bijna overal ter wereld voorkomen. Naast de ouder-kind hypothese zijn er, zoals bij trekvogels, ook nog andere verklaringen mogelijk. Denk aan een aangeboren vermogen om het magnetisch veld van de aarde, de samenstelling van watermassa's, of de posities van de continenten als oriëntatiemiddel te gebruiken. De bultrug mag dan de meest onderzochte walvis zijn, er leven nog altijd wat grote mysteries rond het dier.’