Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Alleen de angst weg
Bestaande pillen tegen angst zijn verslavend, maken slaperig en gaan slechter werken als je ze langer gebruikt. Een team van voornamelijk Duitse onderzoekers heeft nu een middel zonder die nadelen gevonden. De eerste tests zijn hoopgevend.

Wat is de meest angstaanjagende stof ter wereld? Het eiwitfragmentje CCK-4 gooit hoge ogen. Een injectie met vijftig microgram van dit spul is genoeg om gezonde proefpersonen een korte, maar heftige paniekaanval te bezorgen.

In een kort, versneld gepubliceerd artikel in Science noemen de Duitse psychiater Rainer Rupprecht en maar liefst twintig collega’s dit een ‘ideaal paniekopwekkend middel’. En dat is vreselijk handig als je, zoals zij, op zoek bent naar angstremmer die niet de nadelen heeft van de pillen die nu veel worden voorgeschreven. Ze lijken zo'n middel te hebben gevonden.

De angstremmers die nu veel gebruikt worden, uit de klasse van de benzodiazepinen, onderdrukken niet alleen angst, maar maken ook slaperig. Bovendien hebben gebruikers er steeds meer van nodig voor dezelfde werking én krijgen ze ontwenningsverschijnselen als ze stoppen met slikken. Bekende namen zijn diazepam (valium) en alprazolam (bekend onder de merknaam Xanax).

Verslavend
De bijwerkingen maken benzodiazepinen eigenlijk ongeschikt om ze lang achter elkaar te gebruiken, maar omdat ze zo effectief werken, gebeurt dat toch. Aangezien ze verslavend werken, komen slikkers er niet gauw weer vanaf. En zijn ze dus voortdurend slaperig.

Tegen angst kun je natuurlijk beter een pil hebben waarvan je niet suf wordt. Helaas is dat bij middelen die inwerken op de GABAa-receptoren in de hersenen, zoals benzodiazepinen, bijna niet te vermijden. De onderzoekers besloten daarop ergens anders in te grijpen in de keten van reacties in het brein die angst reguleert.

Ze wilden graag de aanmaak bevorderen van natuurlijke stoffen die in de hersenen angstgevoelens onderdrukken, de zogenaamde ring-A-gereduceerde neurosteroïden. Die werken in op de GABAa-receptoren, maar blijkbaar gerichter dan de benzodiazepinen, want tot sufheid leidt dat niet.

Cholesterol
De neurosteroïden worden gemaakt in het binnenste van de mitochondriën, de energiecentrales van cellen. Die maken het onder meer van cholesterol. Dat cholesterol moet vanuit de cel de mitochondriën worden ingebracht. Als je de 'deur' die cholesterol doorlaat, wijder openzet, komt er meer cholesterol binnen en kan zo'n mitochondrium meer neurosteroïden maken, die uiteindelijk angstremmend werken, is het idee van de onderzoekers.

De stof XBD173 gaat heel gericht naar die 'deur' en stimuleert het cholesteroltransport, schrijven Rupprecht en zijn collega's. Ze deden eerst proeven met cellen, toen met ratten en uiteindelijk met 85 gezonde vrijwilligers, die ieder twee keer in paniek werden gebracht met een CCK-4-injectie.

Zoals verwacht bleef de paniek uit na een week dagelijks slikken van 2 milligram alprazolam, een benzodiazepine. Maar, ook volgens de voorspellingen, de veertien proefpersonen die dat middel kregen, voelden zich wel vaak duizelig en slaperig.

Bovendien klaagden acht van hen na afloop over ontwenningsverschijnselen als slapeloosheid en een onrustig gevoel. Dat dat al na een week gebeurde, noemen de onderzoekers verbazingwekkend, want artsen wordt aangeraden dit middel tot vier weken lang voor te schrijven.

Weinig bijwerkingen
Er waren drie groepen die het nieuwe middel XBD173 kregen, in doses van 10, 30 of 90 milligram per dag. Alleen de hoogste dosis kon concurreren met alprazolam: het onderdrukte de angst bijna even sterk. Qua bijwerkingen scoorde deze groep niet hoger dan de proefpersonen die een nepmiddel hadden gekregen, en ontwenningsverschijnselen leken er ook niet te zijn. Dat maakt XBD173 tot een mogelijk nieuw middel tegen angst en paniek.

Geneesmiddelenconcern Novartis werkte mee aan dit onderzoek en betaalde het. Of de fabrikant deze stof inderdaad op de markt zal brengen, of misschien een andere stof die de deur openzet voor de aanmaak van de juiste neurosteroïden, is nog lang niet zeker. Voor het zo ver is, zullen er nog grootschaliger proeven met echte patiënten moeten plaatsvinden.

Elmar Veerman

Rainer Rupprecht e.a.: 'Translocator protein (18kD) as target for anxiolytics without benzodiazepine-like side effects', Sciencexpress, 18 juni 2009