Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
pillen

Een middel dat geslikt moet worden door 96 procent van alle gezonde mannen boven de 55 jaar? De nieuwe Amerikaanse richtlijnen voor het voorschrijven van cholesterolverlagers lijken veel te streng.

Wanneer Nederlandse artsen de net vernieuwde Amerikaanse richtlijnen voor het slikken van cholesterolverlagende statines zouden opvolgen, dan zou maar liefst 96 procent van de gezonde mannen van boven de 55 jaar jarenlang elke dag aan de statines moeten; en 66 procent van de vrouwen van boven de 55 jaar. Dat blijkt uit deze week gepubliceerd onderzoek van onderzoekers van het Erasmus MC in Rotterdam in het Amerikaanse wetenschappelijke tijdschrift JAMA.

Mede-auteur en hoogleraar preventieve geneeskunde Oscar Franco noemde dit tegenover NRC Handelsblad deze week een ‘alarmerende uitkomst’: 'Het laat zien dat de risicofactoren voor cardiovasculaire ziekten in de laatste jaren sterk zijn toegenomen.'

Maar wordt de soep wel zo heet gegeten?

Hart- en vaatziekten zijn samen met kanker de twee belangrijkste doodsoorzaken in Nederland. Van de sterfgevallen in 2012 kwam 30,8 procent op het conto van kanker en 27,2 procent op het conto van hart- en vaatziekten (CBS-cijfers). Een hoog cholesterolgehalte is een van de risicofactoren op hart- en vaatziekte (waaronder hartinfarcten en beroertes). Maar er zijn er meerdere, zoals roken, hoge bloeddruk, overgewicht, diabetes en erfelijke bepaaldheid.

Controverse

Statines verlagen het cholesterolgehalte. Dat is een hard gegeven. En ze verminderen de kans op hart- en vaatziekten. Dat is althans een veel aangehangen idee. Maar voor wie precies en hoeveel precies, dat staat nog lang niet vast. Toch slikken meer dan een miljoen ouderen in Nederland dagelijks statines. Niet omdat ze ergens last van hebben, maar ter preventie.

Dat niet iedereen heil ziet in preventief statines slikken, blijkt wel uit het boek De Cholesterolhype (2008) van de Britse huisarts Malcolm Kendrick; uit het artikel De zaak statines – Waarom 1 miljoen Nederlanders en Belgen tevergeefs hun cholesterol verlagen (2008) van wetenschapsjournalist Marcel Crok; en ook uit een reeks veelbesproken uitzendingen van TROS Radar in 2007 en 2008, waarin het boek en het artikel ook aan bod kwamen. Epidemioloog Luc Bonneux sprak in zijn column voor Medisch Contact zelfs over een ‘cholesterolmaffia’ (2008).

Eind 2013 publiceerden het American College of Cardiology en de American Heart Association (ACC/AHA) nieuwe richtlijnen. De nieuwe richtlijnen bevelen het slikken van statines aan wanneer de kans om binnen tien jaar een hart- of vaatziekte te ontwikkelen groter is dan 7,5 procent. Dat getal was 20 procent. De drempel is dus flink verlaagd.

Gezond verstand

De Rotterdamse onderzoekers waren benieuwd wat de nieuwe Amerikaanse richtlijnen betekenen voor een groep van bijna vijfduizend gezonde deelnemers aan hun Rotterdam Studie, een langlopend onderzoek naar de gezondheid van ouderen in Nederland. Op basis van het risicomodel dat de ACC/AHA heeft ontwikkeld, en op basis van individuele gegevens over leeftijd, bloeddruk, cholesterolgehalte, rookgedrag en andere gezondheidsgegevens werd voor elk van de deelnemers berekend wat de kans was om binnen tien jaar een hart- of vaatziekte te ontwikkelen.

De uitkomsten dat 96 procent van de gezonde oudere mannen en 66 procent van de gezonde oudere vrouwen statines zouden moeten slikken, zijn schokkend. Ze zijn ongeloofwaardig voor iedereen die even zijn gezonde verstand gebruikt. Toegegeven: gezond verstand is lang niet altijd betrouwbaar wanneer het gaat om keiharde wetenschap. Zo ontglipt de kwantummechanica het gezonde verstand al snel. Maar geneeskunde is geen kwantummechanica. Wanneer het gaat om onderzoek met zo veel onzekerheden als het bepalen van het individuele risico op hart- en vaatziekte, is het gezonde verstand onmisbaar.

Statines voor mensen die echt een veel te hoog cholesterolgehalte hebben, en die al problemen met hart- en vaatziekten hebben? Ja, natuurlijk. Maar alle gezonde mannen van boven de 55? Goed voor de kassa van de pillendraaiers, maar het is een absurde uitkomst, die verraadt dat het rammelt aan de richtlijnen en aan de risicobepaling. Voor zo’n verstrekkende conclusie zijn de wetenschappelijke onzekerheden veel te groot.

Een aantal pijnpunten:

  • Hoe goed zijn de gebruikte risicomodellen voor het bepalen van het individuele risico op hart- en vaatziekte? Daarover is heel veel onzeker.
  • De enige groep waarvan het buiten kijf staat dat ze baat hebben bij statines, zijn mannen beneden de zeventig die al een hartaanval hebben gehad. Voor andere groepen statinegebruikers (vrouwen met of zonder hart- en vaatziekten, mannen ouder dan 70, mannen en vrouwen die preventief statines slikken) staat niet keihard vast dat ze er baat bij hebben.
  • Cholesterol is weliswaar licht geassocieerd met hart- en vaatziekten, maar er is waarschijnlijk niet eens een oorzakelijk verband.
  • Statines slikken verlaagt het risico op hart- en vaatziekten naar schatting met zo’n twintig tot dertig procent. Stel dat de kans 7,5% was, dan wordt deze door het slikken 5,25 tot 6%. Wie wil daar dagelijks een leven lang voor slikken? Maar ja, aan de angst voor de dood valt veel te verdienen.
  • Lang niet alle hart- en vaatziekten komen door een te hoog cholesterolgehalte. Sommige schattingen komen op maar 20%. Mensen met een gezond cholesterolgehalte hebben minder kans op een hartaanval dan mensen met een te hoog gehalte, maar de verschillen zijn niet groot.
  • Zoals alle medicijnen hebben ook statines bijwerkingen, zoals maag- en darmklachten, vermoeidheid, hoofdpijn, duizeligheid en milde spierklachten. Over de effecten van statines op het ontstaan van niet aan hart- en vaatziekten gerelateerde aandoeningen is trouwens weinig bekend.
  • Het grootste deel van de hart- en vaatziekten is toe te schrijven aan een slechte leefstijl: roken, te weinig bewegen, ongezond en ongevarieerd eten. Gezonder gaan leven heeft veel meer positieve effecten dan elke dag een pilletje slikken. Dat pilletje vermindert maar één van de bijeffecten van een slechte leefstijl. 

Hoezeer mensen ook hunkeren naar een quick fix voor hun gezondheid; die bestaat niet.