Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Bijen

Bijen die net uit een narcose komen vertonen een afwijking in hun biologische klok. Onderzoekers denken dat hetzelfde verschijnsel ook bij mensen optreedt.

Wanneer je uit een narcose komt, voelt het soms alsof je tijdsbesef is veranderd. Je slaapt minder goed en bent oververmoeid. Onderzoekers dachten al langer dat dit een aanslag op je bioritme veroorzaakt, net als bij een jetlag, maar tot nu toe was dit nog niet onderzocht. Wetenschappers aan de University of Auckland in Nieuw Zeeland testten dit op bijen, en met succes.

Vaste vliegroute

De vliegroutes die bijen dagelijks afleggen om eten te verzamelen zijn onder andere afhankelijk van de stand van de zon. De beestjes hebben een uitstekend tijdsbesef en vliegen volgens een vaste route, die ze elke dag op hetzelfde tijdstip beginnen. Zolang de zon op de goede plek staat, komen ze op de juiste plaats uit en profiteren ze van de meeste nectar. Verandert er een bepalende factor, het tijdstip van vertrek en dus de stand van de zon bijvoorbeeld, dan wijkt hun route ook af.

Afwijkende richting

Drie groepjes bijen werden in het experiment op dezelfde plek losgelaten, ver van hun bijenkorf. De eerste groep had een narcose van zes uur achter de rug, de tweede groep was slechts een half uurtje buiten westen en de derde groep bleef gewoon wakker. Met een radar hielden de onderzoekers de vliegroutes van de bijen bij: de groep zonder narcose week niet af van de vaste route en het tijdstip, de andere twee groepen vertrokken later en vlogen een andere kant op.

De onderzoekers vonden een verband tussen de duur van de narcose, het tijdstip van vertrek en de afwijking van de vlucht. Hoe langer de narcose, hoe later de bij vertrok en hoe meer de richting van de vlucht afweek. Die afwijking was natuurlijk te danken aan de stand van de zon: door de draaiing van de aarde stond de zon inmiddels op een andere plek en vlogen de bijen een andere kant op. Als effect van de narcose raakten de bijen hun tijdsbesef kwijt en wisten ze niet meer precies wanneer ze moesten vertrekken.
 

Klokgenen

Naast dit experiment bekeken de onderzoekers de activiteit van zogenaamde klokgenen. Dat zijn de genen die ons bioritme regelen. Die genen hebben een 24-uurs ritme, waarbinnen hun activiteit stijgt of daalt. Isofluraan, het narcosemiddel dat in het onderzoek werd gebruikt, laat de activiteit van de klokgenen sneller dalen dan eigenlijk de bedoeling is. Na zes uur narcose bleken die genen zo’n vier uur achter te lopen.

Of andere narcosemiddelen hetzelfde effect hebben weten we nog niet. Hoewel de onderzoekers het proefje alleen met bijen hebben uitgevoerd, zijn ze er van overtuigd dat mensen last hebben van hetzelfde verschijnsel. Na een narcose ben je dus niet alleen moe van de operatie en het verdovingsmiddel, maar heb je last van een flinke jetlag. Een paar dagen rust doet in dat geval wonderen.
 

Bron: PNAS