Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
stress

Op momenten van acute stress reageren we anders dan normaal, door het hormoon noradrenaline. Dit zorgt tijdelijk voor veranderde aandacht, alertheid en hormoonafscheiding.

Onder druk of stress reageren we anders dan we normaal gesproken zouden doen. In een vlaag van waanzin sta je ineens met een fietsslot te zwaaien als je je bedreigd voelt, terwijl je dat niet zou hebben gedaan als je het even had overdacht. Waarom zou je zoiets doen?

Het was al bekend dat acute stress, in reactie op gevaar of bedreiging, het functioneren van de hersenen beïnvloedt. Tijdens acute stress schakelen we naar een ‘survival modus’: onze zintuigen verscherpen, we winden ons op en ergens rustig over nadenken wordt moeilijker. Nijmeegs onderzoek toont nu aan dat deze ‘reconfiguratie’ in onze hersenen wordt veroorzaakt door het hormoon noradrenaline.

In een hersenscanner kregen tachtig mensen zowel extreem gewelddadige als ‘neutrale’ fragmenten (respectievelijk uit de Franse films Irréversible (2002) en Comment j’ai tué mon père (2001)) van ruim twee minuten te zien. Om acute stress op te wekken, moesten de proefpersonen zich inbeelden dat ze ooggetuige waren van de gebeurtenissen in de films. Maar ontstaat hierbij wel een ‘levensechte’ stressreactie? Volgens cognitief neurowetenschapper dr. Erno Hermans wel. ‘Het soort veranderingen dat wij zien in activatie van stress-systemen lijkt erg op wat gevonden wordt in dieronderzoek, hetzij in mindere mate.’

Terwijl veranderingen in hersenactiviteit door de scanner werden waargenomen, zijn er ook speekselmonsters afgenomen om te meten wat voor stoffen vrijkwamen. Deelnemers toonden na het zien van de gewelddadige filmpjes meer activiteit in hersendelen die betrokken zijn bij aandacht, alertheid en hormoonafscheiding. Ook werd de hartslag hoger en in het speeksel werd meer noradrenaline en cortisol (hormoon uit de bijnierschors) gemeten. Deze resultaten wekten de vraag op welk hormoon de hersenactiviteit beïnvloedde: noradrenaline of cortisol?

Zestig proefpersonen kregen daarom propranolol (om noradrenaline te blokkeren), metyrapone (zodat minder cortisol wordt aangemaakt) of een placebo voordat er stress bij hen werd opgewekt. Propranol verminderde de gemeten effecten, maar metyrapone en het placebo niet. ‘Op basis van de literatuur voorspelden we dat noradrenaline een belangrijke rol zou spelen, en dat dat effect eventueel versterkt zou kunnen worden door cortisol. Onze bevindingen laten zien dat het eerste klopt, en dat we geen aanwijzingen zien voor het tweede. Het is dus een gedeeltelijke bevestiging van wat we verwachtten naar aanleiding van eerder (dier)onderzoek.’

‘Acuut stressvolle ervaringen leiden vaak tot psychologisch trauma en kunnen een posttraumatische stress-stoornis (PTSS) tot gevolg hebben. Ons onderzoek geeft inzicht in processen die optreden in de acute fase van zulke ervaringen, en onze bevindingen kunnen nieuwe aanknopingspunten bieden voor vroege interventies om vorming van trauma te voorkomen,’ aldus dr. Erno Hermans.

Erno J. Hermans e.a., 'Stress-related noradrenergic activity prompts large-scale neural network reconfiguration', Science, 24 november 2011.