Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
computerschaak
Hoe ontwikkel je de zoek- en en databasetechnieken voor de Facebooks en Googles van de toekomst? Laat computers spelletjes met elkaar spelen.

Sterrenkundige Simon Portegies Zwart leidt me naar een zaal op de benedenste verdieping van het Snellius-gebouw van de Universiteit Leiden.

Hier spelen de beste schaakcomputers ter wereld tegen elkaar. Er is nog één partij bezig; de nummers 1 en 2 van het tussenklassement: Jonny speelt tegen Komodo. Bepaald geen koekenbakkers. De beste menselijke schaker van dit moment, de Noor Magnus Carlsen, heeft een ELO-ranking van 2853 punten. Jonny en Komodo scoren tegen de 3200. Grootmeesters zijn helemaal geen partij meer voor deze siliciumbreinen. Zelfs Carlsen zou in een match over meerdere partijen weinig kans meer maken om te winnen.

Omstanders vertellen me dat er een typische remisestelling op het bord staat. 'Menselijke schakers hadden al lang remise gesloten,' zegt iemand. Waarom sluiten die twee computers dan geen remise? vraag ik. 'Omdat het de mensen achter de computerprogramma’s zijn die dat moeten voorstellen en beslissen. Als de computers ook nog moeten berekenen of ze niet beter remise kunnen sluiten, dan gaat dat ten koste van een schaakkracht.'

Later op de dag lees ik op de uitslagenwebsite dat Jonny toch nog heeft gewonnen van Komodo, na maar liefst 158 zetten. Computers blijven ons verrassen. 

Shannonprijs

Slimme zoektechnieken
Het Leidse Snellius-gebouw is deze week het strijdtoneel van de 18e Computer Olympiade, een soort Olympische Spelen voor computers. De slimste computerprogramma’s bestrijden elkaar in 25 bordspelen, waaronder klassiekers als schaken, dammen, go en backgammon, maar ook exotische spelen zoals Ein Stein Würfelt Nicht, Shogi en Diplomacy. De deelnemende computerprogramma’s komen uit Europa, de VS en uit Taiwan, Japan en China.

Wat heeft de wetenschap hier eigelijk aan? Ik vraag het aan Aske Plaat, hoogleraar Data Science aan de Universiteit Leiden en medeorganisator van de 18e Computer Olympiade. 'Zonder overdrijving durf ik wel te stellen dat de zoek- en databasetechnieken die nu door de Google’s en Facebooks van deze wereld worden gebruikt voortkomen uit de decennialange ontwikkeling van het computerschaak.'

In computerschaak moet de computer razendsnel een gigantisch aantal mogelijke zetten en tegenzetten evalueren, liefst zo veel mogelijk zetten vooruit. Dat vergt slimme zoektechnieken en krachtige hardware. 

Ben Ruijl laat computers het spel Diplomacy tegen elkaar spelen

Sociaal redeneren
Twee spannende nieuwe ontwikkelingen op het terrein van de spelende computers, zijn General Game Playing en sociaal redeneren, vertelt Plaat. “Bij General Game Playing schrijven programmeurs een programma dat niet één, maar meerdere spellen succesvol speelt. Dat zien we als een stap naar een algemene kunstmatige intelligentie. Het menselijk brein kan immers al die spellen leren spelen.”

Sociaal redeneren is het redeneren over wat andere mensen denken en voelen. Mensen doen dat voortdurend. In een gesprek blijf je niet tien minuten alleen aan het woord, want dat gaat de ander irriteren. Mensen spelen met leugentjes om bestwil, verhullend taalgebruik en complexe vormen van geven en nemen.

Dat sociale redeneren speelt een grote rol bij het bordspel Diplomacy, dat voor het eerst op de Computer Olympiade wordt gespeeld. Sinds computers veel beter schaken dan mensen, zoeken informatici naar spellen die voor computers nog steeds veel moeilijker zijn dan voor mensen. Go is een voorbeeld, maar eigenlijk is dat nog steeds razendsnel rationeel denken over gigantische aantallen mogelijke stellingen op een bord.

Diplomacy werkt heel anders. Het is een spel met zeven spelers die moeten proberen Europa te veroveren. Elke speler stelt een van de zeven grootmachten voor uit het Europa van 1900. Elke speler krijgt legers en vloten en moet proberen 18 van de 34 steden te veroveren. Tijdens een zet kan een speler een leger of vloot verplaatsen, maar ook een tegenstander steunen. Elke speler schrijft zijn zetten op papier en die worden tegelijk door een scheidsrechter uitgevoerd. Henry Kissinger beschouwde Diplomacy als zijn favoriete spel.

diplomacy%20bord

Onderhandelen
Geen enkele speler kan Diplomacy in zijn eentje winnen. Daarom moet hij onderhandelen met andere spelers. Maar elke speler kan zijn beloften breken. En het is precies dit omgaan met de onzekere informatie uit de onderhandelingsrondes die ervoor zorgt dat de computer nog niet kan tippen aan menselijke spelers. Wanneer kun je een ander wel of niet vertrouwen? Mensen leren daar in de loop van de tijd een intuïtie voor te ontwikkelen, door te kijken naar gedrag en naar lichaamstaal, maar voor computers is dat vertrouwen moeilijk te berekenen. 

De Leidse hoogleraar sterrenkunde Simon Portegies Zwart berekent in het dagelijks leven het gedrag van miljarden sterren in de Melkweg op een supercomputer. Maar hij is ook de drijvende kracht achter het spelen van Computer Diplomacy tijdens de Olympiade. “Ik zie Diplomacy als een manier om de intelligentie van computers te testen. Met brute rekenkracht redt de computer het niet in Diplomacy.”

We gaan kijken naar een spelletje computer Diplomacy. Razendsnel schieten allerlei acties over de landen van Europa op het computerscherm voorbij. Geen mens die dat kan volgen. Binnen een paar seconden is het spel voorbij.

'De deelnemende computerprogramma’s spelen vandaag honderd spellen', zegt Portegies Zwart, 'en dan kijken we welk programma het vaakst heeft gewonnen. Vervolgens analyseren we de log-files van de computer. Dan kunnen we bestuderen welke zetten en onderhandelingen de computerprogramma’s hebben gedaan. Het lijkt erop dat computers heel anders spelen dan mensen. Maar hoe precies en hoe computers tegen mensen spelen, dat zijn allemaal nog open vragen. Dat maakt Diplomacy wetenschappelijk gezien ook zo interessant. Je moet je voorstellen dat we met Diplomacy nu staan waar het computerschaak stond begin jaren vijftig, net na de uitvinding van de computer.'

Misschien kunnen computers over dertig jaar wel beter sociaal redeneren dan wij mensen. Nu lijkt dat nog een utopie, maar dat dachten mensen ook over de eerste schaakcomputers van vijftig jaar geleden. 

De Computer Olympiade duurt nog tot en met zondag 5 juli.