Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
persende man

Karnemelk, chocolade en rode wijn zijn goed voor de diversiteit van onze darmflora. Volle melk en frisdrank juist niet. Dat blijkt uit een imposante studie die vandaag in Science verschijnt.

Onze darmen worden bevolkt door 100.000 miljard bacteriën. Dat zijn er tien keer meer dan we eigen lichaamscellen hebben. Wat al die bacteriën doen, is grotendeels onbekend. Dat ze een belangrijke rol spelen in ziekte en gezondheid, wordt wel steeds duidelijker. De interesse van wetenschappers in de darmbacteriën neemt de afgelopen jaren dan ook flink toe. Reden voor Science om vandaag een darmfloraspecial te publiceren met daarin een indrukwekkende studie onder leiding van de Groningse hoogleraar humane genetica Cisca Wijmenga.

Wijmenga bracht samen met collega’s de diversiteit van onze darmbacteriën en de factoren die daarop van invloed zijn in kaart. Dat deed ze met gegevens uit haar LifeLines onderzoek. In dit grootschalige bevolkingsonderzoek worden 165.000 mensen dertig jaar lang gevolgd. Van iedere deelnemer zijn allerlei gegevens bekend over hun ziekte en gezondheid, hun leefstijl, voedingsgewoonten, bewegingspatroon en medicijngebruik. Daarnaast beschikt Wijmenga ook over gegevens als bloeddruk, gewicht, lengte, bloed en urine. Het onderzoek moet inzicht geven in het ontstaan en de ontwikkeling van chronische ziekten.

Het humane microbioom

In 2011 besloot Wijmenga haar databank aan te wenden voor onderzoek naar darmflora. Ze vroeg 1.500 mensen om poep in te leveren. Tot haar verbazing gaven 1.200 mensen hieraan gehoor. Door het DNA te analyseren, bepaalde ze tot op soortniveau welke bacteriën er in de poep zitten. ‘Dit is de grootste studie naar het humane microbioom ooit,’ zegt Wijmenga. ‘We hebben heel systematisch gekeken en dat is nooit eerder gedaan. Eerder onderzoek keek altijd naar kleinere groepen en een paar factoren.’

In de poep van de proefpersonen troffen Wijmenga en haar collega’s 632 soorten aan uit 220 geslachten. De samenstelling en diversiteit van de micro-organismen in de poep varieerde flink per persoon. ‘Ieder mens heeft een unieke samenstelling van het microbioom,’ zegt Wijmenga. De onderzoekers koppelden deze variatie aan 150 verschillende factoren. Dat levert interessante verbanden op.

Wat heeft invloed op je bacteriediversiteit?

Koffie, thee, karnemelk, rode wijn en fruit bevorderen de bacteriediversiteit. Volle melk, frisdrank, snacks en bier hebben juist een negatief effect. Ook medicijnen beïnvloeden de soortensamenstelling. Dat geldt voor antibiotica, maar ook voor zogenaamde protonenpompremmers (bijvoorbeeld ingezet bij een maagzweer of het remmen van refluxklachten), statines (om het cholesterol te verlagen) en laxeermiddelen. Verder blijken persoonlijke kenmerken - denk aan leeftijd, geslacht, BMI en allerlei bloedwaarden - en zaken als hartaanvallen, nierstenen en voedselallergieën van invloed.

Je zou je kunnen afvragen wat geen invloed heeft op de darmfora. En dat is precies een van de belangrijke punten in dit onderzoek. ‘Ik denk dat het microbioom een reservoir is waar alle omgevingsfactoren verzameld worden,’ zegt Wijmenga. ‘Het zou daarmee een goede uitleesmaat kunnen zijn waarmee je allerlei factoren in de gaten kunt houden.’ De darmflora wordt daarmee een soort lakmoesproef voor de gezondheid.

Poeptransplantatie

Het werkt ook de andere kant op. Want als je de wisselwerking tussen darmbacteriën en gezondheid goed begrijpt, kun je door aanpassing van de darmflora de gezondheid beïnvloeden. Dat gebeurt nu al bij patiënten met chronische diarree. Zij krijgen via transplantatie poep van gezonde donoren toegediend. Uit onderzoek blijkt zelfs dat dikke muizen afvallen als ze poep in hun darmen krijgen van slanke menselijke donoren.

Oorzaak en gevolg

De 150 factoren in Wijmenga’s onderzoek verklaren 20 procent van de variatie. Dat is een hele prestatie, maar het laat ook zien dat we nog heel veel niet weten. Ook wijst dit onderzoek alleen associaties aan. Wat oorzaak is en wat gevolg en hoe je dat kunt verklaren, moet nog opgehelderd worden. Bovendien is dit een momentopname. Wijmenga ziet dit onderzoek dan ook als een startpunt. Een deel van het geld dat ze vorig jaar bij de Spinozapremie kreeg, wil ze steken in vervolgonderzoek waarbij ze de proefpersonen om een verse drol vraagt. Dit kan inzicht geven in wat er de afgelopen vijf jaar is veranderd in het leven van de deelnemers en wat je daarvan terugvindt in hun darmflora.

Alexandra Zhernakova et. al. Population-based metagenomics analysis reveals markers for gut microbiome composition and diversity. Science, 29 april 2016