Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
De mannenpil
Nieuwe proeven met de ‘mannenpil’ verliepen succesvol – niemand zwanger, geen bijwerkingen. Ook Organon en Schering werken aan een mannenpil, die eigenlijk geen pil is.

Zeg ‘de mannenpil’, en de meeste mannen reageren alsof je ze chemisch wil castreren. Vijfenvijftig Australiërs waren niet zo angstvallig en deden mee aan een onderzoek waarin ze een jaar lang hormonen toegediend kregen. Het was een succes: geen van de proefpersonen maakte zijn partner zwanger. En dat kwam niet door gebrek aan zin, want het libido was onaangetast. Ook andere bijwerkingen bleven uit. Het herstel duurde even, maar zes tot twaalf maanden nadat ze gestopt waren, waren de mannen weer even vruchtbaar als voorheen. De Australische media brachten het beste bewijs hiervoor: zeven maanden na afloop van het experiment raakte de vrouw van een van de proefpersonen – de politieman Chris Hains uit Sydney – in verwachting. De wetenschappelijke kant van het verhaal wordt in het oktobernummer van The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism gepubliceerd. De mannenpil is overigens geen pil, want een van de twee ingrediënten – het mannelijk geslachtshormoon testosteron – wordt in de maag afgebroken. De onderzoekers dienden het daarom toe via een staafje onder de huid, dat ze om de vier maanden vervingen. Ook gaven ze iedere drie maanden een injectie met een vrouwelijk geslachtshormoon, het progestageen DMPA. Het vrouwelijk hormoon klapt een omkeerbare schakelaar om die ooit de puberteit in gang zette. Dat proces schakelt hersensignalen uit die normaal gesproken de productie van zaadcellen stimuleren, waarna het zaad enkele maanden lang nauwelijks zaadcellen bevat. Helaas legt het vrouwelijk hormoon ook de testosteronproductie lam. Het hormoonstaafje onder de huid zorgt ervoor dat de mannen toch echte mannen blijven. Het was voor het eerst dat stellen volledig moesten vertrouwen op het experimentele voorbehoedmiddel. Tot dan werd altijd een ander voorbehoedmiddel als vangnet gebruikt, en werd de (on)vruchtbaarheid beoordeeld door het zaad onder de loep te leggen. Dit gold ook voor de honderden vrijwilligers die de afgelopen jaren hebben meegedaan aan onderzoek van David Beard en collega’s van de universiteit in Edinburgh, in samenwerking met farmaceut Organon (Oss). Alle partners waren aan de pil, en dat was ook hard nodig omdat een deel van de mannen een placebo-middel kreeg vanwege de controle op bijwerkingen. De resultaten van deze Europese onderzoeken zijn nog niet gepubliceerd. Organon gaat ze eerst herhalen, ditmaal in samenwerking met het Duitse farmaceutisch bedrijf Schering, dat aan een eigen mannenpil werkte. Volgens een woordvoerster van Organon duurt het nog zeker vijf tot zeven jaar voor het product op de markt is. “Maar het kan ook nog sneuvelen. Dat gebeurt in dit stadium nog met de helft van de producten.” De taak van de farmaceutische bedrijven ligt vooral in het bijschaven tot een commercieel product. Injecteren of implanteren, welke hormoonvarianten, hoeveel, hoe vaak? Wanneer is de werking optimaal en zijn de bijwerkingen minimaal? Dát de mannenpil werkt, bleek al in de jaren tachtig en negentig, toen de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) twee grote studies organiseerde waarin zeshonderd mannen wekelijks hormoon-injecties kregen. Volgens Nelly Oudshoorn, hoogleraar Gender en Technologie aan de Universiteit Twente, had de mannenpil er al veel eerder kunnen zijn, maar hield culturele weerstand de ontwikkeling ervan tegen. Met de (vrouwen)pil is anticonceptie een vrouwenzaak geworden, de man zou te slordig of onbetrouwbaar zijn. In haar net verschenen boek ‘The Male Pill’ wijt Oudshoorn het uitblijven van de mannenpil aan deze en andere onderbuikgevoelens, angst voor schadeclaims en tegenwerking door gynaecologen. Maar het tij is gekeerd, en bovendien heeft Viagra het taboe op gesleutel aan de mannelijke seksualiteit weggenomen. Dat neemt niet weg dat de meeste mannen nog steeds huiveren bij de gedachte aan hormooninjecties (‘Krijg je er borsten van?’). Slechts een op de vijf mannen zou het willen gebruiken (‘Dat is toch nog een flinke markt!’is de eerste reactie van Organons woordvoerster). Het lijkt vooral een optie voor mannen met een langdurige relatie, van wie de vrouw geen hormonen meer kan of wil gebruiken. Als condooms of sterilisatie de enige alternatieven zijn, worden een paar hormoonprikjes per jaar misschien een stuk minder eng.

Simone de Schipper

Bron: Handelsman et al. In: The Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism (oktober 2003).