Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Gouden zeelelie

De hoogste biodiversiteit van Nederland, waar vinden we die? Vaak beperken we ons tot ons koude kikkerlandje, maar eigenlijk is de grootste biodiversiteit te vinden in Caribisch Nederland. Deze rijke Caribische natuur heeft een enorme aantrekkingskracht voor het toerisme, en is daarmee een van de belangrijkste inkomstenbronnen voor de eilandbewoners. Maar door de geïsoleerde ligging van de eilanden is de natuur daar erg kwetsbaar.

De Kennis van Nu gaat in de eerste uitzending van dit najaar op zoek naar de plek met de hoogste biodiversiteit. Elisabeth en Diederik trekken door het hele land om deze plek te vinden. Maar het vliegtuig stappen zij niet in, zien ze niks over het hoofd?

Caribisch Nederland toch echt Nederland

Sinds 2010 zijn Bonaire, St. Eustatius en Saba (BES) bijzondere gemeenten van Nederland, en zijn dus volwaardig Nederland (Caribisch Nederland). De drie Caribische eilanden winnen het eigenlijk van Europees Nederland als we het hebben over biodiversiteit, de diversiteit aan flora en fauna. “Niet alle ecologen rekenen Caribisch Nederland mee als we het hebben over de Nederlandse biodiversiteit”, zegt Dolfi Debrot, tropische mariene ecoloog van Wageningen University & Research. “Mensen moeten er nog aan wennen.”

BES eilanden

Bonaire, St. Eustatius en Saba liggen net boven Zuid-Amerika

Er is sinds 2010 meer aandacht voor de natuur en biodiversiteit op de eilanden. “De Nederlandse minister van Economische Zaken is verantwoordelijk voor het opstellen van het natuurbeleidsplan en stelt jaarlijks een budget beschikbaar. Voor concrete natuurplannen zijn de openbare lichamen (de overheid van BES) zelf verantwoordelijk”, mailt Caspar Itz, woordvoerder van de staatssecretaris van Economische Zaken.

Debrot: “Het totale aantal soorten is nog onbekend vanwege het grote gebrek aan onderzoek en kennis van de meeste dier- en plantengroepen, maar is beslist veel hoger dan in Nederland. Zo telt de Nederlandse Noordzee 220 vissoorten, en de Caribische Zee rondom Bonaire ongeveer 980. En dat terwijl dit zeegebied drie keer zo klein is.”

Flamingotong zeeslak op zeewaaier

De flamingotong zeeslak

Caribisch Nederland heeft ook erg veel unieke soorten: 126 tellen Bonaire, Saba en St. Eustatius er bij elkaar. Unieke soorten (ook wel endemische soorten), zijn soorten die maar in een heel klein gebied leven, bijvoorbeeld op een geïsoleerd eiland. Ter vergelijking: Nederland telt alleen twee endemische óndersoorten (van de vuurvlinder en de woelmuis).

"Hoe dichter naar de evenaar, hoe warmer het klimaat. Er zijn dan vaak meer diersoorten", vertelt insectenkenner Vincent Kalkman. Daarnaast is het de welbekende Darwintheorie waarom de Caribische eilanden zo rijk zijn in hun flora en fauna. Eilanden liggen namelijk geïsoleerd. Stel een groep dieren raakt gescheiden (doordat een zee bijvoorbeeld twee eilanden scheidt), dan gaan de twee groepen zich aanpassen aan hun eigen omgeving. De twee groepen gaan verschillen, en er is geen menging meer van de genen. Na verloop van tijd verschillen de twee groepen zo van elkaar dat ze zich niet meer kunnen voortplanten met elkaar: een nieuwe soort is gevormd.

Isolatie, klimaatverandering en concurrentie liggen op de loer

Daarentegen brengt deze geïsoleerde ligging de biodiversiteit ook in gevaar. Ten eerste: "Is een dier eenmaal uitgestorven... weg is weg”, aldus Debrot. “In Nederland hoor je nu berichten dat de wolf weer aan het terugkeren is, vanuit buurlanden. Maar op een eiland is de kans op een dergelijke terugkomst nihil”.

Ten tweede is klimaatverandering een extra groot probleem op een eiland. Soorten kunnen niet migreren naar een ander gebied (behalve ter zee of door de lucht). Op een groot continent kunnen dieren of planten zich geleidelijk verplaatsen naar een gebied met een ander klimaat.

Ten derde zijn er invasieve soorten die de inheemse soorten wegconcurreren. Neem de Antillenleguaan, die - de naam zegt het al - alleen op de Antillen leeft. “Deze is minder assertief en niet veel concurrentie gewend. De groene leguaan, uit Zuid-Amerika, wordt nu geïntroduceerd op de Antilliaanse eilanden, doordat mensen hem als huisdier gaan houden”, zegt Debrot.

Antillenleguaan

De Antillenleguaan (l) en de groene leguaan (r) lijken erg op elkaar

De groene leguanen komen ook in de natuur terecht, en gaan paren met de Antilliaanse leguanen. Die groene zijn veel concurrentie gewend (vanuit Zuid-Amerika). “Daardoor zijn de genen sterker en robuuster. De mannetjes pikken de harem vrouwtjes van de Antillenleguaan in”, legt Debrot uit. De genen gaan mengen, en na verloop van tijd zijn alleen de sterkere genen van de groene leguaan over.

Ecologen proberen soorten te behouden. “Een hoge biodiversiteit leidt tot mooie, gezonde en kleurrijke natuur. Ecotoerisme is hierdoor een belangrijke inkomstenbron. Duiken is bijvoorbeeld erg populair onder de toeristen”, zegt Debrot. Uit onderzoek blijkt dat de natuur 105 miljoen euro per jaar waard is voor Bonaire. “Een uniek stukje Nederland.”

Ontdek meer in de special