Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Boek Hamburgers in het paradijs

In het boek ‘hamburgers in het paradijs’ behandelt hoogleraar Louise Fresco uitvoerig de historische en moderne problemen die de mens heeft met voedsel. Misschien iets te uitvoerig.

Vraag een willekeurige lezer welk dik boek er over voedsel gaat, en de kans is groot dat hij of zij ‘De Dikke van Dam’ van Johannes van Dam noemt. ‘Hamburgers in het paradijs’ telt bijna 600 bladzijden en gaat ook over voedsel. Maar hier houdt de vergelijking met Johannes van Dam eigenlijk wel op.

Het boek begint met het verhaal van Adam en Eva in het paradijs, een beeld dat nog vele malen in het boek zal terugkeren. De mens hoeft in het Bijbelverhaal uit Genesis geen moeite te doen om aan voedsel te komen. Maar de enige keer dat over voedsel wordt gesproken, het eten van die ene appel, neemt het verhaal meteen een heel andere wending. De geschiedenis van de mensheid wordt gekenmerkt door een voortdurende strijd om voedsel. Beschavingen bloeien op en verdwijnen als gevolg van overvloed en schaarste. Het boek geeft hiervan diverse voorbeelden. Pas sinds de laatste paar decennia is er duidelijk sprake van overvloed, en juist met die overvloed weet de moderne mens niet zo goed om te gaan.

Schrijfster Louise Fresco neemt de lezer mee langs een groot aantal onderwerpen, zoals de geschiedenis van de landbouw, brood en vlees, biotechnologie, biodiversiteit, de voedselketen. Verrassend soms zijn de inzichten over vegetarisme, genetische modificatie en intensivering van landbouw, die dikwijls geheel tegen de stroom in gaan van milieugroeperingen, bezorgde burgers, biologische boeren en markten, enzovoorts. De maatschappelijke en milieutechnische verantwoording ten spijt, met de biologische teelt van landbouwproducten en ontwikkelingen als slow food en het elimineren van voedselkilometers valt de wereld niet te redden, aldus de auteur. De opbrengst is gewoonweg te gering om de wereldbevolking te voeden. We kunnen dan ook niet meer heen om gemodificeerd soja uit Zuid-Amerika. En China kan zijn bevolking niet meer voeden zonder gemodificeerde rijst. De enige tegenstand die er lijkt te bestaan komt voort uit de kritische westerse maatschappijen uit voornamelijk Europa.

Kritische consumenten zullen in min of meerdere mate wel bekend zijn met veel van de in dit boek behandelde onderwerpen. Het vernieuwende van Fresco is wellicht dat zij alles in een groot perspectief probeert te plaatsen. In zekere zin is zij daar zeker in geslaagd, maar het komt de overzichtelijkheid van het boek niet altijd ten goede. Voor consumenten die niet bekend zijn met deze materie, geeft het boek een schier onuitputtelijke opsomming van de cultuur-historische geschiedenis van ons voedsel met hierbij alle moderne ontwikkelingen en toekomstvisies.

Het is een beetje jammer dat bepaalde onderwerpen daarbij een aantal malen worden herhaald. Dat komt de leesbaarheid niet altijd ten goede. Ook de vrij vaak terugkerende verwijzing naar de paradijselijke omstandigheden worden op een gegeven moment toch wel vervelend. De schrijfster geeft in haar inleiding aan dat ‘Hamburgers in het paradijs’ in de eerste plaats een leesboek is voor iedereen die op zoek is naar een genuanceerde mening over voedsel en landbouw en iedereen die beseft dat eten niet vanzelfsprekend is. Maar wat mij betreft hinkt het boek een beetje op twee gedachten. Aan de ene kant wil het een doorlopend vloeiend verhaal zijn, maar aan de andere kant is het een verzameling van feiten en weetjes doorspekt met anekdotes van de auteur. Jammer genoeg is het boek niet handig te gebruiken als naslagwerk, door het ontbreken van een duidelijke indeling in paragrafen. Welgeteld staat er ook maar één grafiek in het hele boek. Toepassing van meer grafieken en tabellen zou het verhaal wellicht beter ondersteunen. Pluspunt is echter de uitgebreide opsomming van de verwijzingen naar internetsites.

Het boek is wel zonder meer fraai uitgevoerd. Dat begint al met de aantrekkelijke stofomslag, een foto in de stijl van een 17e eeuws stilleven van een gedekte tafel. Op twee plaatsen in het boek is ruimte gemaakt voor een aantal kunstuitingen die goed aansluiten bij thema’s in het boek.

De hamburgers uit de titel verwijzen naar het feit dat de verleiding, in het paradijs vermomd als appel, in de tegenwoordige tijd nog steeds bestaat, belichaamd door de hamburger. Hoewel: men zich kan afvragen in hoeverre een hamburger gezien kan worden als een vrucht van de boom van de kennis van goed en kwaad?

Titel: Hamburgers in het paradijs, voedsel in tijden van schaarste en overvloed
Auteur: Louise O. Fresco
Uitgever: Bert Bakker, Amsterdam
Jaar van uitgifte: 2012
ISBN-nummer: 978 90 351 3713 4