Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu / Focus en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
shutterstock_55262476

Grapefruitsap en medicijnen gaan niet altijd goed samen. Dat deze combinatie kan zorgen voor ernstige bijwerkingen was al bekend, maar de lijst aan medicijnen waar grapefruit invloed op heeft wordt steeds langer. Wordt de grapefruit een verboden vrucht?

Nederlanders gebruiken steeds meer medicijnen. Gemiddeld slikt ruim 40 procent een voorgeschreven geneesmiddel, en vanaf 65-jarige leeftijd zelfs 80 procent. Sommige voedingsmiddelen kunnen de werkzaamheid van medicijnen beïnvloeden. Zo kan het eten van grapefruits slecht uitpakken als je bepaalde medicijnen gebruikt. Voor diegene die hier al op de hoogte van waren: dat kan kloppen, want dit was twintig jaar geleden al bekend. Onderzoekers uit Canada ontdekten toen dat het sap uit sommige citrusvruchten invloed heeft op de afbraak van medicijnen. Dezelfde onderzoekers hebben de wisselwerking tussen grapefruit en medicatie nu opnieuw onder de loep genomen. Ze melden in Canadian Medical Association Journal dat de lijst met grapefruitgevoelige medicijnen steeds langer wordt.

Belemmerde afbraak

Medicijnen komen tijdens het passeren van de darmwand en de lever in aanraking met het enzym Cytochrome P450 3A4 (CYP3A4). Bij sommige medicijnen zorgt CYP3A4 voor vroegtijdige afbraak, waardoor maar een deel van het geneesmiddel daadwerkelijk het bloed bereikt. Deze zogeheten biologische beschikbaarheid is bijvoorbeeld voor de bloeddrukverlager felodipine maar 15 procent. Farmaceuten en artsen houden hier rekening mee door de dosering van medicatie aan te passen.

Grapefruit(sap) belemmert de afbraak van medicatie. In het sap zitten stoffen genaamd furanocoumarines. Deze binden zich aan CYP3A4, waardoor het enzym inactief wordt. De concentratie medicijn dat in het bloed terechtkomt, komt dan een stuk hoger te liggen. Wat gebeurt er in het lichaam met al dat extra medicijn? Het gaat op andere plaatsen werken en kan zorgen voor vervelende bijwerkingen.

Groeiend gevaar

De Canadese onderzoekers stelden vast dat er meer dan 85 soorten medicijnen bekend zijn die een interactie kunnen aangaan met grapefruits. Bij maar liefst de helft, welgeteld 43, kan grapefruit(sap) leiden tot ernstige bijwerkingen, zoals acuut nierfalen, ademhalingsproblemen, maag- en darmbloedingen, niervergiftiging en zelfs tot de dood. Het tempo waarmee de lijst wordt aangevuld ligt gemiddeld op zes nieuwe medicijnen per jaar. ‘Een verontrustende trend’, noemen de onderzoekers het groeitempo in het gepubliceerde artikel.

‘Veel artsen weten wellicht niet dat grapefruitsap voor ernstige bijwerkingen kan zorgen’, waarschuwt hoofdonderzoeker David Bailey in een persbericht. ‘Tenzij professionals in de gezondheidszorg zich hiervan bewust zijn, zullen ze de oorsprong van bijwerkingen niet snel zoeken in grapefruitconsumptie van de patiënt. ‘Er is nog steeds een gebrek aan kennis over deze interactie in de gezondheidszorg.’ Hoe zit dit in Nederland?

Meldpunt

Lareb, het Nederlands Bijwerkingen Centrum, krijgt jaarlijks tienduizend meldingen binnen van bijwerkingen na medicijngebruik. Volgens farmacoloog Eugene van Puijenbroek zijn er tot nu toe elf meldingen waarbij een mogelijke interactie met grapefruits is geregistreerd. ‘Een aantal mensen meldt na het drinken van grapefruitsap bijwerkingen van hun geneesmiddel te ondervinden’, zegt Van Puijenbroek. ‘In de praktijk zal het aantal hoger liggen, want niet iedereen geeft een melding door.’

Het is belangrijk dat mensen zich bewust zijn van de gevaren van grapefruits in combinatie met medicijnen, zo is ook Van Puijenbroek van mening: ‘Het is goed als mensen op de hoogte zijn van de mogelijke interactie. Anders kunnen zij veranderende bijwerkingen als gevolg van zoiets als het drinken van een glaasje sap moeilijk signaleren, aldus Van Puijenbroek. ‘Vaak wordt er niet eens aan deze mogelijkheid gedacht.’

Vergeet de bijsluiter niet

De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie (KNMP) tracht het grapefruitgevaar bij medicijngebruikers zo veel mogelijk onder de aandacht te brengen. ‘Wanneer een patiënt een geneesmiddel voorgeschreven krijgt waarbij grapefruitsap het risico op bijwerkingen kan vergroten, komt dit op het etiket van het geneesmiddel’, zegt apotheker Mandy van Rhenen van het Geneesmiddel Informatie Centrum van de KNMP. ‘Daarnaast kan de apotheker een folder met uitleg meegeven aan de patiënt.’

De KNMP meldt dat twaalf geneesmiddelen in Nederland nu op het etiket hebben staan dat geen grapefruitsap gebruikt mag worden. Bij negentien andere medicijnen staat dat de patiënt voor gebruik eerst de folder moet lezen. Negen andere medicijnen waarschuwen alleen in de bijsluiter. Bij deze laatste groep kon de KNMP geen aanwijzingen vinden dat grapefruitsap niet samen kan met het geneesmiddel.

Bij elkaar zijn dit niet de eerdergenoemde 43 stuks van de Canadese onderzoekers. Hoe dat kan? Hierover zegt Van Rhenen: ‘Vaak worden in buitenlandse onderzoeken ook geneesmiddelen genoemd die in Nederland niet in de handel zijn, waardoor voor de dagelijkse praktijk het aantal waarschuwingen voor gelijktijdig gebruik van grapefruitsap waarschijnlijk lager zal blijven. Wel zullen wij kijken of in dit onderzoek geneesmiddelen worden genoemd die wij nog niet beoordeeld hebben en deze indien nodig toevoegen aan de medicatiebewaking.’

Een verboden vrucht? Voor sommige geneesmiddelen wel. Bij andere geneesmiddelen is grapefruit niet verboden, mits de medicijnslikkende fruitliefhebber het bij één tot twee grapefruits per week kan houden. Meer dan twee of gebrek aan tussenpozen tussen de consumpties maakt de kans op bijwerkingen groter.

Benieuwd of u bij uw medicijn grapefruit mag nemen? Voer de medicijnnaam in op www.apotheek.nl en kijk onder het kopje “Als ik dit medicijn gebruik, mag ik dan…?” of raadpleeg uw arts.