Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Monarch_In_May

Ieder jaar leggen miljoenen monarchvlinders duizenden kilometers af tussen hun zomer- en wintergebieden. Hoe zij de weg vinden, staat vandaag in PNAS. Tenminste, de eerste etappe.

In de documentaireserie Life van de BBC kon iedereen zich vergapen aan de bijzondere trek van de monarchvlinder. In de eerste weken van hun leven leggen miljoenen monarchvlinders tot wel vierduizend km af om van hun broedgebieden in het oosten van Noord-Amerika naar hun overwintergebieden in de Trans-Mexicaanse Vulkaangordel ten westen van Mexico-Stad te vliegen. Over hoe zij hun weg vinden, zijn wetenschappers het niet eens. Het onderzoek van een team biologen onder leiding van Henrik Mouritsen moet opheldering brengen.

Biologische TomTom

Migrerende dieren vinden hun weg op twee manieren. Echte navigators weten welke kant ze op moeten maar ook waar op de kaart zij ten opzichte van dat doel zijn. Kort door de bocht: een biologische TomTom. Beesten waarvan bekend is dat ze deze strategie gebruiken, vind je door het hele dierenrijk: bepaalde vogelsoorten, salamanders, zeeschildpadden en zelfs een kreeft.

Een andere strategie (vector navigatie) maakt gebruik van een klok en kompas. Deze beesten hebben geen kaart in hun kop, maar weten wanneer ze in welke richting moeten gaan. Sommige beesten beschikken over een vector systeem met een noodplan. Bepaalde windomstandigheden of eigenschappen van het landschap lokken gedrag uit waardoor ze op precies de goede plek kunnen komen.

Vliegsimulator

Van monarchvlinders was nog niet bekend welke van de twee strategieën zij gebruiken. Mouritsen en zijn collega’s wilden dit ophelderen. In het najaar plaatsten ze vlinders uit Guelph, Ontario in Canada in een vliegsimulator. Dit was een bak waarin ze alleen de lucht konden zien. Ze werden zo vastgemaakt aan een staafje van wolfraam dat ze wel konden draaien, maar niet voor- of achteruit en niet naar boven of naar beneden konden. Het staafje zond de oriëntatie van de vlinders naar de computer. Het experiment werd in eerst in Guelph gedaan en daarna 2.500 km verderop (Calgary, Alberta in Canada) herhaald.

Tijdens het experiment in Guelph vlogen de meeste vlinders in de richting die ze moeten vliegen om in Mexico uit te komen. Na de verplaatsing naar Calgary vlogen ze in bijna precies dezelfde richting. Daarmee zouden ze recht de Grote Oceaan op vliegen en nooit in Mexico aankomen. Volgens de onderzoekers zijn monarchvlinders niet in staat om voor verplaatsing in oost-westrichting te compenseren. De richting die ze moeten kiezen en de tijd waarop dat moet, zijn voorgeprogrammeerd. Moeten ze ergens anders vandaan vliegen, dan gaat het mis. Vectornavigatie dus.

Geen echte navigator

Allemaal mooi en aardig, maar echt natuurgetrouw is vliegen terwijl je vastgeplakt bent aan een staafje niet. De wetenschappers hebben ook gegevens uit een langlopend onderzoek meegenomen. Tussen 1952 tot 2004 werden honderden monarchvlinders gevangen, gelabeld, losgelaten en opnieuw gevangen. Op de gegevens werden twee wiskundige modellen losgelaten. Deze modellen gaan ervan uit dat echte navigators (met een ingebouwde kaart) beter de weg vinden dan vectornavigators. Uit de metingen bleek een substantieel deel van de vlinders ver uit de richting te gaan. Ze bleken nog minder goed in staat de weg te vinden dan de wetenschappers verwachtten. Dus, zo luidt de conclusie, is de monarchvlinder geen echte navigator, maar een niet al te best presterende vectornavigator.

Als monarchvlinders dan zulke slechte en geen echte navigators zijn, hoe vinden ze dan wel hun weg? De onderzoekers opperen dat de geografie van Amerika de vlinders een handje helpt. Bergketens, oceaankusten en westenwinden zouden hen van richting doen veranderen, zolang dat niet te veel in strijd is met hun aangeboren vliegrichting. Daarmee is de eerste etappe van hun reis opgehelderd, maar hoe de vlinders vervolgens op precies de juiste plek komen blijft raadselachtig. De auteurs vermoeden geursignalen. Over de terugweg vermeldt het artikel niets.

Monarch-butterflies-pacific-grove