Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Hormoonverwarring
Testosteron wordt gezien als hét mannelijke hormoon. Maar het blijkt helemaal niet noodzakelijk te zijn om mannelijk gedrag te ontwikkelen. In ieder geval niet bij muizen.

Sean Connery, Clint Eastwood, Georgy Clooney en de Chippendales: allemaal typisch “mannelijke mannen”. Met hun brede kaken, sterke lijven en stoere, nonchalante houding doen (of deden) zij menig vrouwenhart sneller kloppen. Maar wat maakt een man nou een echt mannelijke man? ‘Testosteron natuurlijk!’, zul je nu vast denken. En da’s niet zo gek. Dat is namelijk precies wat zowel wetenschappers als populaire mannen- en vrouwenbladen al lange tijd roepen.

Maar die wijsheid kan nu mogelijk de prullenbak in. Uit onderzoek bij muizen blijkt namelijk dat het helemaal niet testosteron is dat mannetjesmuizen hun typisch mannelijke kenmerken geeft. Sterker nog: het lijkt erop dat juist het vrouwelijke hormoon oestrogeen mannetjesmuizen tot mannen maakt, zo valt te lezen in Neuron.

En het leek allemaal zo eenvoudig. Vrouwen maken vrouwelijke geslachtshormonen, mannen mannelijke; dus zouden deze hormonen vast voor typisch vrouwelijk of mannelijk gedrag zorgen. Maar wetenschappers ontdekten een poosje terug al dat het mannelijke hormoon testosteron in feite een voorloper is van het vrouwelijke hormoon oestrogeen. En dat bij veel mannelijke dieren testosteron in de hersenen wordt omgezet in dit vrouwelijke hormoon. Bovendien leek oestrogeen in eerdere proeven met muizen nodig om hen typisch mannetjesgedrag te laten vertonen, zoals paringsdrift of het verdedigen van hun territorium.

Een stel Amerikaanse biologen, onder leiding van dr. Nirao Shah, besloot dit verder uit te gaan zoeken. Doet dat testosteron zelf eigenlijk wel iets? De hersencellen van muizen blijken zowel oestrogeen als testosteron te kunnen waarnemen. Ze doen dit met structuren genaamd receptoren. Handig; want door een van die twee receptoren uit te schakelen kun je de diertjes dus ongevoelig maken voor ofwel het ene, ofwel het andere hormoon.

Daar maakten de onderzoekers dankbaar gebruik van. Ze kweekten een stel muizen wiens hersencellen door een mutatie ongevoelig waren voor testosteron. De mannelijke baby-muizen bleken weinig last te hebben van deze mutatie: hun hersenen ontwikkelden zich gewoon zoals de hersenen van andere mannetjesmuizen. Daar was het hormoon dus niet voor nodig.

Vervolgens deden de biologen een aantal gedragsproeven. Bij een daarvan werden vruchtbare, gewillige vrouwtjesmuizen in de kooi van gemuteerde mannetjes geplaatst. Bij het eerdere onderzoek waarbij muizen ongevoelig waren gemaakt voor oestrogeen, hadden de mannetjes in zo’n geval geen behoefte om te paren. Maar de testosteron-ongevoelige mannetjes vertoonden wel seksueel gedrag.

Hetzelfde was het geval bij een test waarbij er een ander mannetje in de kooi van de gemuteerde muizen werd gezet. Normaal gesproken zullen mannetjesmuizen zo’n indringer die zich in hun territorium waagt aanvallen. Muizen wiens hersenen geen oestrogeen kunnen waarnemen doen dit niet. Maar muizen die ongevoelig zijn voor testosteron wel. Shah: ‘Onze resultaten wijzen er, samen met die van het eerdere onderzoek, dus op dat het oestrogeen is dat in de hersenen de basis legt voor typisch mannelijk gedrag.’

Maar testosteron bleek niet helemaal niets te doen. De genetisch veranderde muizen uit het onderzoek paarden namelijk wel, maar hadden minder vaak seks dan normale mannetjesmuizen. En ze verjoegen indringers wel, maar niet zo agressief als gewone mannetjes dat deden. De volledige conclusie van de Amerikanen luidt daarom dat testosteron, in tegenstelling tot oestrogeen, niet noodzakelijk is om mannelijk gedrag te ontwikkelen. Maar het versterkt dit gedrag wel.

En wat betekent dit voor mensen? Misschien werkt het bij ons wel net zo. Er is namelijk steeds meer bewijs dat ook in de hersenen van menselijke mannen oestrogeen een belangrijke rol speelt. Dus het is misschien wel de testosteron die James Bond extra stoer maakt; maar zonder vrouwelijke hormonen was het een watje geweest.

Nadine Böke