Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
joint strike fighter

Waarom zou je een Ferrari kopen als er geen weg is? De JSF is feitelijk zo'n sportwagen zonder asfalt, aldus militair historicus Christ Klep. 'Drones kunnen nu al voor 80 procent wat een JSF kan'.

Militair historicus Christ Klep (1959) is een veelgevraagd deskundige op het gebied van militaire operaties en vredesmissies. In zijn twee voorlaatste boeken Somalië, Rwanda, Srebrenica. De nasleep van drie ontspoorde vredesmissies (2009) en Uruzgan. Nederlandse militairen op missie, 2005-2010 (2011) toont Klep zich opmerkelijk goed gedocumenteerd bijzonder kritisch over de wijze waarop Nederland z'n leger inzet in gecompliceerde oorlogssituaties. Daarbij heeft hij een speciaal oog voor de opmerkelijke politieke besluitvorming in Den Haag. Dat is niet anders in zijn nieuwe boek Dossier-JSF - Joint Strike Fighter, het megaproject, de politiek, de aankoop, dat deze week verschijnt. Jeroen Dirks sprak met hem.

Hebben we de Joint Strike Fighter nodig?

'Tien jaar geleden had ik gezegd van wel. Maar inmiddels vind ik het geen goed idee meer. Vooral als gevolg van de technologische ontwikkelingen. Er zijn nu onbemande vliegtuigen, drones, en langeafstandsraketten. De JSF is in feite een véél te complex systeem voor ons. Het is een network fighter, een deel van een veel groter geheel dat je inzet in gevechtssituaties. Maar in welk geval gaan wij dat nou doen als Nederland? En kijk ook eens naar de aantallen die we kopen. In het begin was sprake van 120 toestellen. Heel lang werd gesproken over 86. Nu kopen we er 37. En iets zegt mij dat het er nog minder worden. Vergeet bovendien niet dat de JSF pas over tien jaar operationeel is in Nederland - terwijl de technologische ontwikkelingen in die tijd óók door gaan. Wat gaan die opleveren? Kijk, ik zou ook graag een Ferrari rijden... Straks hebben we wél een Ferrari gekocht, maar is er geen weg om op te gaan.' 

jsf II

 Wat gaat het ding - zoals u 'm vaak noemt in het boek - kosten?

'De kale-stuks-prijs zit nu op honderd miljoen dollar. Per stuk, ja. Als je ook de 'onderdelen', zoals de opleiding van de monteurs en zo, meetelt kom je al een stuk duurder uit. Maar ook dan ben je er nog niet. Ook de hangars moeten worden aangepast -plus de rest van de infrastructuur. Uiteindelijk ben je tussen de 130 en 150 miljoen per stuk kwijt. Op dit moment heeft Nederland 4,2 miljard euro voor de aanschaf opzij gezet. Daar komt later nog tussen de 7 en 10 miljard bij.'

Krijgen we nog wat terug voor al dat geld?

'Ongetwijfeld een fantastisch stukje computertechniek. En vliegtechniek. Al is het niet helemaal duidelijk, want het toestel is nog niet uit-ontwikkeld. De Amerikanen zijn daar nog druk mee bezig. Blijft staan dat de ontwikkelingen ook op ander gebied voortschrijden. De nieuwste drones en lange afstandsraketten zijn veelbelovend. Zo veelbelovend dat zelfs de Amerikanen nu minder JSF's willen. Eerst wilden ze er 4500. Nu zijn het er 2400. Ze zeggen: luister 'ns, we willen niet al ons geld in die JSF's steken maar óók graag andere dingen kunnen kopen. Ik zeg altijd: de JSF is op het verkeerde moment geboren. Precies tussen de ontwikkeling van bemande en onbemande vliegtuigen in. Je hebt nu al drones die voor tachtig procent kunnen wat een JSF kan. Terwijl ze een kwart daarvan kosten. Dus: laat de grote jongens - Amerika, Groot-Brittannië - die straaljagers doen. Laat ons dan de gevechtshelikopters en luchtafweer regelen, plus drones en misschien wat lange afstandsraketten.'

...en de compensatie voor het bedrijfsleven, want daar wordt door de politiek ook constant mee geschermd: Nederlandse bedrijven zouden meeprofiteren van de ontwikkeling van de JSF door compensatieorders...

'Ja, ik weet het. Maar het zou geen doorslaggevende rol moeten spelen. We wilden toch het best presterende toestel hebben? Dan moet je daarvoor gaan! En niet voor de compensatieorders.'

Kunnen we nog onder aanschaf van de JSF uit?

'Nee. Volgend jaar tekenen we het contract. In theorie zou je nog kunnen afhaken, maar dit project is, zoals dat heet too big to fail. Er is te veel geïnvesteerd - in Amerika. Maar ook hier. In strikt juridische zin zijn er misschien mogelijkheden, maar we zitten er gewoon te veel in.'

Voor de lezers van uw nieuwe boek: is een parlementaire enquête over de JSF nog te vermijden?

'Op bepaalde momenten in de politieke besluitvorming hebben de verantwoordelijken - op de meest positieve manier uitgedrukt - uitgeblonken in niets zeggen. De informatie aan de Tweede Kamer is soms gebrekkig geweest. Terwijl in Amerika de nodige, soms extreem kritische testrapporten verschenen over dat ding werd hier in Nederland gesproken over de goede voortgang van het project. Dus je kunt stellen dat de ministers de Kamerleden informatie hebben onthouden. De Algemene Rekenkamer is onlangs tot precies die conclusie gekomen! Ook de prijs is natuurlijk enorm gestegen. Aanvankelijk zou de JSF 25 tot 45 miljoen dollar per stuk kosten. Nu is die prijs zeker een keer over de kop gegaan, en voordat-ie vliegt zullen de kosten zeker nog verder stijgen. Het neemt een beetje Fyra-achtige proporties aan. Dus ja, ik denk dat een parlementaire enquete naar de politieke besluitvorming zeker een goede zaak zou zijn.'

Militair historicus Christ Klep is dinsdagavond 18 februari te gast in De Kennis van Nu, NTR, Radio 5, 21.00 uur.