Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Australopithecus afarensis liep 3,6 miljoen jaar geleden al rechtop

Een nieuwe analyse van omstreden, oeroude voetstappen wijzen erop dat mensachtigen hoogstwaarschijnlijk flink eerder rechtop gingen lopen dan momenteel wordt gedacht.

Wanneer zijn mensachtigen op twee poten gaan lopen in plaats van op vier? Volgens de huidige wetenschappelijke inzichten zou dit zo’n twee miljoen jaar geleden zijn gebeurd. Maar enkele omstreden voetstappen in oeroude vulkanische as in Tanzania lijken erop te wijzen dat het al eerder gebeurde. Een internationale groep wetenschappers heeft deze voetsporen opnieuw geanalyseerd, en zeggen het nu zeker te weten: onze voorouders gingen 3,6 miljoen jaar geleden al rechtop lopen. Bijna twee keer zo lang geleden, dus.

De beroemde sporen, die ooit gemaakt zijn door een Australopithecus afarensis, bevatten alleen de afdrukken van voeten. Maar: dit betekent niet automatisch dat het wezen dat ze heeft gemaakt altijd op twee benen liep. Apen kunnen namelijk prima soms stukjes op hun achterpoten lopen, terwijl ze normaal gesproken ook op hun armen steunen. De controverse rondom de inmiddels veelvuldig onderzochte voetsporen draait dus om de vraag of de mensachtige die ze maakte altijd op twee benen liep, of alleen dit kleine stukje over de warme as.

Gelukkig worden computertechnieken steeds beter worden en processors steeds sneller. Daardoor kunnen ook analyses van onder meer de diepteverdeling van de voetafdrukken steeds fijner worden uitgevoerd. Door te kijken naar kleine verschilletjes in de diepte van de voetafdrukken, kun je zien op welke plekken de meeste druk werd uitgevoerd. En daaruit kun je afleiden hoe het wezen dat de sporen ooit maakte gelopen moet hebben.

Robin Crompton en zijn collega’s stopten gegevens over het skelet, spieropbouw en de massaverdeling van zowel mensen als chimpansees in de computer en maakten hier een model mee. Met behulp van dit model konden ze behoorlijk precies berekenen hoe de voetafdrukken van vierpotige danwel tweebenige mens/aapachtigen, eruit moeten hebben gezien in de vulkanische as bij verschillende manieren van lopen. De precieze details zijn wat ingewikkeld, maar de uitkomst van het onderzoek is in ieder geval dus dat de sporen in Tanzania alleen door een tweebenige kunnen zijn gemaakt. De details van hun onderzoek staan beschreven in het blad Royal Society Interface.

In de onderstaande twee filmpjes zie je voorbeelden van de tred van een vierpotig wezen dat een stukje op twee benen loopt, en een wezen dat altijd op twee benen loopt. De oplichtende delen onder de voeten geven aan waar de belangrijkste drukpunten liggen, en waar voetsporen dus dieper zouden moeten zijn.

Overigens trokken andere wetenschappers vorig jaar ook de conclusie dat de beroemde 3,6 miljoen jaar oude voetsporen alleen door tweebenige wezen konden zijn gemaakt, naar aanleiding van proeven met een zandbak. Dit onderzoek is dus extra bewijs voor de juistheid van dat idee.