Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Mexicaanse griep

Ongemerkt zijn tussen de 150- en 580 duizend mensen overleden aan de grieppandemie van 2009, berekent een groep deskundigen. Gerekend in verloren levensjaren was de impact bijna vier keer zo groot als in een normaal griepjaar.

Nog nooit werd een griepgolf zo nauwlettend in de gaten gehouden als een uitbraak van influenza A, type H1N1, in 2009. Je kent hem waarschijnlijk als Mexicaanse griep of de varkensgriep, die vanaf april van dat jaar al snel uitgroeide tot de eerste pandemie in ruim dertig jaar.

Alleen, de miljoenen sterfgevallen die daarbij werden verwacht, bleven uit. De WHO kreeg tot augustus 2010 18.500 meldingen binnen van doden bij wie laboratoriumonderzoek had uitgewezen dat ze besmet waren met dit virus. In Nederland telde het RIVM een jaar na de uitbraak slechts 61 doden op ruim 16 miljoen inwoners: nog geen 0,0004 procent.

Was het seizoen van 2009-2010 dus een geluksjaar, qua griep? In een normaal jaar zijn in Nederland tegen de tweeduizend griepdoden te betreuren, en voor de hele wereld schat de WHO dit op tussen een kwart en een half miljoen. Daarbij vergeleken was de Mexicaanse griep een zegen, zou je denken. Maar nee. Er zijn twee redenen waarom het waarschijnlijk toch een slecht jaar was.

Reden één: er zijn ongetwijfeld ook mensen aan deze griep gestorven bij wie het virus niet betrapt is. Omdat het al niet meer aantoonbaar was, of omdat er niet naar gezocht is. Wil je de cijfers vergelijken met andere jaren, dan moet je eigenlijk ook op dezelfde manier zoeken als anders. Dat betekent: proberen te achterhalen hoe veel mensen zijn gestorven met symptomen die wijzen op griep als waarschijnlijkste doodsoorzaak.

Nederlandse schatting
Voor Nederland hebben Kees van den Wijngaard en collega’s dit gedaan. Ze komen een stuk hoger uit dan de telling van het RIVM: rond de 600 doden, rapporteren ze in PLoS ONE. Fatimah Dawood en dertig collega’s hebben zo goed en zo kwaad als het ging gekeken hoe het in de wereld als geheel is gegaan. Het resultaat staat in medisch vakblad The Lancet Infectious Diseases: tussen de 150- en 580 duizend griepdoden.

Dat is dus ongeveer evenveel als er volgens de Wereldgezondheidsorganisatie in een normaal jaar aan de seizoensgriep sterven. Als dit alles was, zou het geen opmerkelijk griepjaar zijn geweest, even afgezien van alle paniek. Maar ik had nog een tweede reden beloofd waarom het slecht genoemd kan worden.

De slachtoffers van de Mexicaanse griep waren gemiddeld een stuk jonger dan de doden die vallen bij een normale seizoensgriep. Er gingen relatief veel kinderen en jongeren dood. Het extra leed dat daardoor ontstaat kun je gemakkelijk uitdrukken in verloren levensjaren – waarbij je er voor het gemak vanuit gaat dat de doden zonder griep een normale levensverwachting hadden. Niet helemaal eerlijk, want vaak zijn het mensen die al luchtwegklachten of hartproblemen hadden.

Positief saldo
In Nederland gingen er in het Mexicaanse jaar volgens de schatting van Van den Wijngaard bijna 16 duizend levensjaren door griep verloren, terwijl 18 duizend normaal is. Toch nog een positief saldo dus. Maar wereldwijd liggen de getallen veel minder rooskleurig, rekenen Dawood en collega’s voor. Hun schatting komt uit op net geen 10 miljoen verloren levensjaren tijdens het eerste jaar van de pandemie, tegen een kleine 3 miljoen in gewone griepjaren.

En dan nog iets: het Mexicaanse griepvirus heeft de rol van de seizoensgriep overgenomen en komt nu elk jaar in een iets gewijzigde vorm terug. Ik hoorde de Britse hoogleraar Peter Openshaw enkele weken geleden op een congres spreken. Volgens hem is deze griep in zijn derde golf, vorig jaar, een stuk dodelijker gebleken dan in de eerste en de tweede. Vreemd, want de meeste mensen hadden het virus al gehad en konden dus niet meer besmet worden, zei hij. De enige reden die hij kon bedenken voor het hogere dodental was het feit dat er minder gevaccineerd en nauwelijks meer antivirale middelen gegeven werden nu de angst voor een pandemie was geweken.