Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Fairy Cirkel Woestijn

Wetenschappers breken zich al jaren het hoofd over de mysterieuze cirkels die onder andere in woestijnen van Namibië en Australië voorkomen. Nieuw onderzoek toont aan dat het zelf-organiserende systemen zijn die ontstaan door een specifiek evenwicht van omgevingsfactoren. Dit in tegenstelling tot eerdere theorieën dat ze door termieten ontstaan.

De natuur bevat de meest bijzondere vormen en structuren, al is het soms raadselachtig hoe ze ontstaan. De cirkelpatronen in de woestijn van onder andere Namibië en Australië zijn hier een prachtig voorbeeld van.

Volgens de onderzoekers zijn de cirkels zelf-organiserende systemen, die ontstaan door onder andere plantengroei en regenwaterafvoer. Dit hebben ze onderzocht aan de hand van de mysterieuze cirkels die ze vonden in Australië. De cirkels die ze daar vonden zijn vergelijkbaar van grootte en hebben hetzelfde ruimtelijke patroon als in Namibië. Dit is een hexagonaal patroon – rond elke cirkel liggen op ongeveer dezelfde afstand nog zes cirkels.

In de droge gebieden waar deze fenomenen zich voordoen is er maar beperkt water beschikbaar. Omdat er maar zo weinig water beschikbaar is, kan niet het volledige landschap begroeid raken met planten. Dat er toch zulke merkwaardige patronen ontstaan, komt volgens de onderzoekers niet door termieten, zoals andere onderzoekers in 2013 dachten, maar doordat het water enkel op bepaalde plekken doordringt in de bodem.

juergens1HR

Veldwerk

Om er achter te komen hoe dit zelf-organiserende systeem werkt, hebben de onderzoekers veldwerk verricht in Australië. Door de slecht doorlatende ondergrond in Australië stroomt het regenwater – als het een keer valt – over het land, maar dringt het niet door in de kleirijke bodem. Het water stroomt door kleine oneffenheden in het vlakke landschap naar kleine poeltjes. Aan de randen van deze poeltjes kunnen planten groeien dankzij het aanwezige water.

In het midden van de cirkels komt het water tot stilstand en zet het water kleideeltjes af die zijn meegenomen. Hierdoor wordt de kleilaag in het midden van de cirkel het dikst. De harde kleilaag in het midden van de cirkel zorgt ervoor dat het water nog moeilijker in de bodem doordringt. Ook de zaden die in het midden van de cirkel belanden, kunnen in de harde kleibodem maar moeilijk wortelen. Daarnaast kan de temperatuur in het midden van de cirkel opwarmen tot wel 75 graden Celsius. Aan de randen van de cirkel zijn de omstandigheden juist ideaal, omdat daar al planten groeien en de temperaturen in de schaduw een stuk dragelijker zijn.

Termieten

In 2013 schreven we op De Kennis van Nu over het ontstaan van de cirkels nog dat het komt door de termieten. Maar dit is volgens de onderzoekers onjuist. Ze hebben dit onderzocht door 328 cirkels te bestuderen op het voorkomen van termieten en mieren. Het bleek dat er termieten en mieren waren maar lang niet bij alle cirkels en ook zeker niet gelijkmatig verdeeld. De onderzoekers denken dat het onmogelijk is dat hierdoor een gelijkvormig patroon kan ontstaan. Het lijkt er volgens de onderzoekers op dat het eerder andersom is. Doordat het een goed klimaat ontstaat aan de randen van de cirkels vestigen zich juist daar de termieten en dus ook de mieren.