Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Nieuwe bedreiging voor gieren
Drie soorten Aziatische gieren zijn bijna weggevaagd door de ontstekingsremmer diclofenac. Het is nu verboden om dat spul aan zieke koeien te geven, maar helaas blijkt een van de alternatieven, ketoprofen, net zo giftig te zijn.

Een luchtbegrafenis, zoals de Tibetanen dat noemen, is een bijzonder ritueel. Bijzonder onsmakelijk, zullen veel mensen ook vinden, dus die moeten zeker niet naar deze nietsverhullende fotoserie kijken - neem dan liever deze video voor alle leeftijden, die ooit op Discovery te zien was. Waar het op neer komt, is dat het lichaam van de overledene in korte tijd vrijwel volledig verdwijnt in de magen van tientallen gieren.

Dit lugubere uitvaartritueel is vrijwel onmogelijk geworden, want de gieren zijn bijna op. De oorzaak, werd enkele jaren geleden vastgesteld, is het ontstekingsremmende en pijnstillende middel diclofenac, dat zowel bij mensen als bij vee wordt gebruikt.

Een Bengaalse gier, Indische gier of dunsnavelgier hoeft hier maar weinig van binnen te krijgen om dood te gaan aan kapotte nieren. En dat gebeurde erg vaak, waardoor het aantal Bengaalse gieren in een jaar of twintig met meer dan 99,9 procent is teruggelopen. Er zijn nog enkele duizenden exemplaren in leven. De andere twee soorten doen het niet veel beter.

Het goede nieuws is, dat diclofenac in India en Pakistan inmiddels niet meer wordt verkocht als diergeneesmiddel. Er zijn prima alternatieven, waarvan de gieren geen last hebben, met als belangrijkste meloxicam, dat net zo goed werkt. En daarmee houdt het goede nieuws weer even op, want wat een groep van voornamelijk Zuid-Afrikaanse onderzoekers nu in Biology Letters meldt, valt duidelijk in een andere categorie. Vinny Naidoo en z’n collega’s hebben twee dompers voor gierenliefhebbers.

Zonder recept 
Eén: meloxicam voor toepassing bij vee is duurder dan diclofenac voor mensen, en boeren kunnen best rekenen. Een doktersrecept heb je in landen als India niet nodig om medicijnen te kopen, dus wordt het voor gieren dodelijke spul hier en daar nog steeds aan koeien gegeven.

En twee: een ander alternatief, ketoprofen, blijkt tóch ongeveer dezelfde giftigheid voor gieren te hebben als diclofenac. Dat heeft de groep vastgesteld bij Afrikaanse verwanten van de bedreigde Aziatische gieren, die nieren van runderen te eten kregen. Vanaf drie dagen voor de slacht hadden die beesten injecties met ketoprofen gekregen. Het spul hoopt zich vooral op in de nieren, vandaar dat die organen aan de gieren werden gevoerd.

Een dosis vanaf anderhalve milligram per kilo gier kan al voldoende zijn om zo’n dier het hoekje om te helpen, bleek uit de proeven. Bij een inname van 5 milligram per kilo gingen zeven van de elf testgieren dood. Een achtste legde bijna het loodje, maar kon gered worden met tegengif.

Bij normaal gebruik zal het regelmatig voorkomen dat een gier zo veel binnenkrijgt, betogen de wetenschappers. Een gier die toevallig een nier van een pas met ketoprofen ingespoten koe naar binnen schrokt, is de klos, maar ook gewoon vlees van zo’n dier eten kan gevaarlijk zijn.

Zeven karkassen 
Bij veldonderzoek in India, in 2006, bleek dat zeven van de 1488 karkassen ketoprofen bevatten, in concentraties die vergelijkbaar waren met die in dit onderzoek. Veel minder dan diclofenac, dat toen nog in 10 procent van de dode beesten te vinden was, maar nog steeds een bedreiging. Als niet meer dan één op de 150 karkassen een dodelijke concentratie gif bevat, halveert dat de gierenpopulatie al ieder jaar, hebben andere onderzoekers berekend.

Het gekke is, dat ketoprofen in dierentuinen zelfs aan gieren gegeven wordt om ontstekingen te bestrijden. De aangeraden dosis is 5 tot 10 milligram per kilo, een dodelijke hoeveelheid volgens dit onderzoek. Tijd om dat advies in te trekken dus.

En ook tijd om het gebruik van ketoprofen als diergeneesmiddel te verbieden in landen waar gieren voorkomen, schrijven de onderzoekers. Ook twee andere, verwante stoffen (carprofen en fluxinine) zijn verdacht, en van veel van dit soort middelen (NSAID’s) is gewoon niet bekend welk effect ze hebben op gieren.

Kortom, het wordt nog een hele klus om te voorkomen dat de Aziatische gieren in het wild uitsterven. Dat luchtbegrafenissen daardoor onmogelijk worden, is maar één van de vele problemen die dit zou opleveren. Wegens het gierengebrek is het aantal zwerfhonden in sommige streken nu al geëxplodeerd, wat een epidemie van hondsdolheid in de hand heeft gewerkt.

Elmar Veerman

Vinnny Naidoo e.a.: ‘Toxicity of non-st4roidal anti-inflammatory drugs to Gyps vultures: a new threat from ketoprofen’, Biology Letters, 8 december 2009