Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Yoshinuri Ohsumi

De Nobelprijs voor Geneeskunde gaat dit jaar naar Yoshinori Ohsumi voor zijn ontdekking van het mechanisme van autofagie.

Yoshinori Oshumi heeft de Nobelprijs voor Geneeskunde ontvangen voor de ontdekking en verheldering van de mechanismes die ten grondslag liggen aan het proces van ‘autofagie’, een biologisch proces waarbij cellen worden afgebroken en hergebruikt.

Autofagie betekent letterlijk ‘zelf eten’ - want cellen eten niet andere cellen, maar ook zichzelf op. Dat klinkt dramatisch (en zelfs kannibalistisch), maar het is een proces dat op allerlei plekken in je lichaam plaatsvindt. Het is een mechanisme waarbij delen van de cel worden afgebroken, zodat cellen kunnen groeien en zich ontwikkelen. Dankzij autofagie blijft er een balans tussen het ontstaan en de afbraak van cellen, en worden de afbraakproducten opnieuw gebruikt.

Het concept van autofagie deed voor het eerst opgang in de jaren 60, toen onderzoekers voor het eerst zagen dat cellen hun eigen bestanddelen konden vernietigen door ze in te sluiten in membranen. Deze ‘zakjes’ kunnen vervolgens vervoerd worden naar de recycle-afdeling van de cel, de zogenoemde lysosomen, waar ze worden afgebroken.

' Briljante experimenten'

Dit proces bleek echter lastig te bestuderen, zodat er tot de jaren 90 weinig over bekend was. Toen kwam Oshumi met een serie briljante experimenten, schrijft het Nobelcomité in haar persbericht, waarin hij gist gebruikte om de genen te identificeren die essentieel zijn voor het proces van autofagie. Vervolgens wist Ohsumi ook de achterliggende mechanismen van het proces in gist in kaart te brengen, en liet hij zien dat ook menselijke cellen gebruik maken van deze geraffineerde machinerie.

De ontdekkingen van Ohsumi wierpen een geheel nieuw licht op de vraag hoe cellen hun eigen bestanddelen hergebruiken, en opende de weg naar inzicht in het fundamentele belang van autofagie in vele fysiologische processen, zoals aanpassing aan honger en de reactie op infecties. Mutaties in de genen die verantwoordelijk zijn voor autofagie kunnen ziekten veroorzaken, en het proces is betrokken bij aandoeningen als kanker en neurologische ziekten.

Vaak meerdere winnaars

In tegenstelling tot dit jaar wordt de Nobelprijs voor Geneeskunde meestal door meerdere winnaars gewonnen. Vorig jaar ging de prijs naar twee wetenschappelijke doorbraken, de ene helft naar het duo van de Ierse William C. Campbell en de Japanse Satoshi Ōmura en de ander helft naar de Chinese Youyou Tu. Twee jaar geleden werd de prijs toegekend aan de Amerikaan John O'Keefe en het Noorse echtpaar May-Britt en Edvard Moser. Alle drie zijn zij hersenwetenschappers. Zij kregen de Nobelprijs voor de ontdekking van gps-cellen in de hersenen. De Nobelprijs voor Geneeskunde is de eerste Nobelprijs die deze week wordt uitgereikt. Dinsdag wordt de Nobelprijs voor Natuurkunde uitgereikt en woensdag die voor Scheikunde.

Luister terug!

Autofagie is een belangrijk proces dat zich dagelijks in ons lichaam afspeelt. Als dat niet goed werkt kan het tot bijvoorbeeld de ziekte van Parkinson leiden. Judith Klumperman, hoogleraar celbiologie aan het UMC Utrecht, vertelt over dit onderzoek naar ‘kannibalistische cellen’, en waarom dit zulk belangrijk onderzoek is.

Luister het gesprek met Judith Klumperman. 

Ontdek meer in de special