Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Oceaan blieft ons CO2 niet
De zuidelijke oceanen hebben de laatste 25 jaar geen extra koolstof uit de lucht gehaald, terwijl daar wel op was gerekend. De zeeën gedragen zich anders doordat het harder is gaan waaien, becijfert een internationale groep onderzoekers. En dat heeft de mensheid op z'n geweten.

In zijn toekomstscenario's rekent het IPCC erop dat de oceanen meer koolstof uit de lucht halen als de CO2-concentratie stijgt. Die aanname klopt niet, toont een internationale groep onderzoekers aan.

De zuidelijke oceanen hebben de afgelopen 25 jaar hooguit evenveel CO2 opgenomen als daarvoor, en waarschijnlijk zelfs minder, stellen Corinne le Queré (universiteit van East Anglia, Groot-Brittannië) en een elftal collega's. Hun bevindingen verschijnen vandaag op de website van Science.

Le Queré: “Op dit moment blijft de koolstofopname van de zuidelijke oceanen zo'n tweehonderd miljoen ton per jaar achter bij de verwachtingen.” En dus zijn de alarmerende voorspellingen van het internationale klimaatpanel te optimistisch? “Ja, ik vrees van wel. Dit is zeer zorgwekkend. De stijging van de CO2-concentratie in de atmosfeer is begonnen zichzelf te versterken, tientallen jaren eerder dan klimaatmodellen veronderstelden. Persoonlijk vind ik dat ronduit beangstigend.”

Ze rekent voor: “Van alle CO2 die de mensheid produceert, wordt ongeveer de helft opgenomen door natuurlijke systemen. Een kwart wordt op land vastgelegd in bomen en bodems, een ander kwart lost op in de oceanen. De zuidelijke oceanen worden geacht zo'n 7,5 procent van 'onze' koolstof op te nemen. De mensheid produceert nu 40 procent meer CO2 dan in 1981, en tot nu toe gingen we ervan uit dat de opname van de zuidelijke oceanen net zo hard was meegestegen. Maar dat is niet wat we nu hebben gemeten.”

Om de menselijke uitstoot bij te benen, hadden de zuidelijke zeeën ieder jaar vijf miljoen ton koolstof méér moeten opnemen dan het jaar ervoor. Volgens de metingen van het team van Le Queré is sinds 1981 jaarlijks juist een gemiddelde afname van drie miljoen ton opgetreden. Het verschil tussen verwachting en werkelijkheid neemt dus ieder jaar toe met acht miljoen ton.

Zo precies als dat klinkt, zijn de getallen eigenlijk niet. “Nee, onze resultaten zijn niet nauwkeurig genoeg om met absolute zekerheid te stellen dat de CO2-opname van het water sinds 1981 is gedaald”, zegt Le Queré. “Maar we weten wel zeker dat hij niet zo hard is gestegen als tot nu toe werd aangenomen in de klimaatmodellen. Het meest waarschijnlijke verschil tussen theorie en werkelijkheid is dus tweehonderd miljoen ton, en stijgend.”

De gegevens waarmee deze groep onderzoekers rekende, zijn afkomstig van meetstations over de hele wereld, onder meer in en rond de zuidelijke oceanen. Deze meetstations lezen voortdurend de CO2-concentratie in de oceaanlucht af. In 1981 waren er elf, in 1996 was dat aantal opgelopen tot veertig. De onderzoekers gebruiken de verschillen tussen de meetwaarden van de stations om een indruk te krijgen van de CO2-opname door de oceaan.

Le Queré: “Laat ik een versimpeld voorbeeld geven. Als de wind van het ene naar het andere meetstation in de oceaan waait, en je weet hoe hard, dan weet je wanneer de lucht van station A bij station B is aangekomen. Als de CO2-concentratie in de tussentijd veranderd is, moet dat wel komen door opname en uitstoot van het oceaanwater. Op die manier kun je van al die plaatsen berekenen hoe de koolstofstromen met de tijd veranderen.”

Hoe komt het dat de oceaan ons CO2 niet meer lust? Oceanograaf Erik Buitenhuis, een van de medeonderzoekers van Le Queré: “In het artikel laten we – met behulp van ingewikkelde modellen - zien dat het komt door veranderingen in de wind. Het is harder gaan waaien en de winden zijn zuidelijker geworden. Een van de gevolgen daarvan is, dat er meer water uit de diepte omhoogkomt. Daarin zit veel CO2 opgelost, dat voor een deel ontwijkt als het aan de oppervlakte komt. Netto neemt de oceaan daardoor minder koolstof op. Of in ieder geval dus minder dan was verwacht op basis van de stijgende concentratie in de atmosfeer.”

De veranderingen in de wind zijn toe te schrijven aan menselijke activiteiten, zeggen Buitenhuis en Le Queré. Enerzijds door de aantasting van de ozonlaag, die de temperatuur in hogere luchtlagen beïnvloedt, en anderzijds doordat de temperatuur van de aarde niet overal even hard oploopt. Luchtdrukverschillen worden daardoor groter, wat fellere wind oplevert.

Het is dus onze eigen schuld? Buitenhuis: “Ja. En de situatie is dus nog ernstiger dan men nu denkt. Het niveau waarop het CO2 in de atmosfeer uiteindelijk zal stabiliseren als de mensheid ophoudt met het verbranden van fossiele brandstoffen, komt hierdoor tientallen ppm's hoger uit dan de huidige modellen suggereren. Het zal de komende eeuwen dus ook warmer worden dan voorspeld.”

Ook Buitenhuis maakt zich grote zorgen: “We weten wat we moeten doen, namelijk de CO2-uitstoot drastisch terugschroeven, maar er gebeurt tot nu toe erg weinig. De afgelopen zes jaar is de uitstoot van CO2 wereldwijd zelfs sneller toegenomen dan in het inktzwarte 'business as usual'-scenario! Uit dit onderzoek blijkt dat we voor stabilisatie van het CO2-gehalte nog meer moeten doen dan we al dachten.” Werk aan de winkel dus, voor de hele wereld.

Elmar Veerman

Corinne le Queré e.a.: 'Saturation of the Southern Ocean CO2 sink due to recent climate change', SciencExpress, 17 mei 2007