Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
diclofenac

Hoewel diclofenac (merknaam Voltaren) nog steeds een van de meest gebruikte pijnstillers is, ligt het onder vuur omdat gebruikers een verhoogd risico op hart- en herseninfarcten hebben. Maar diclofenac heeft een opmerkelijke 'bijwerking': het ondersteunt de werking van allerlei behandelingen tegen kanker.

Het op de markt brengen van een nieuw geneesmiddel is duur en het duurt jaren voordat het door de gezondheidsautoriteiten wordt toegelaten. Maar soms biedt een achterdeurtje uitkomst. 

Er is al meermaals gebleken, dat een toegelaten medicijn tegen kwaal X toevallig ook werkzaam was tegen een heel andere kwaal Y.  Omdat dit medicijn alle toelatingsprocedures al doorlopen heeft, kan het veel sneller en tegen een fractie van de kosten worden ingezet tegen kwaal Y.

Het is dan ook een trend om systematisch te zoeken naar nieuwe toepassingen van bestaande medicijnen. De onderzoeksgroep Repurposing Drugs in Oncology (REDO) doet dit voor nieuwe middelen tegen kanker. Hun oog is nu gevallen op diclofenac. Dit is de werkzame stof in Voltaren, een pijnstiller en ontstekingsremmer die in het schap van elke drogist ligt. Jaarlijks gaan in Nederland miljoenen doosjes Voltaren over de toonbank. Maar ook artsen schrijven het vaak voor, ter bestrijding van allerlei, vaak chronische, pijnklachten.

Deze pijnstiller behoort tot de categorie NSAID's (non-steroidal anti-inflammatory drugs), waartoe ook naproxen, ibuprofen en het antieke aspirientje behoren (van de zonder recept verkrijgbare pijnstillers behoort alleen paracetamol tot een andere categorie).

Kleinere kans op uitzaaiïngen

De eerste aanwijzingen dat diclofenac relevant is voor kankertherapie dateren al uit de jaren tachtig, toen uit proeven met ratten bleek dat het de groei van sommige typen tumoren en de vorming van bloedvaten door de tumor remt. Daarna is in de loop der tijd, al of niet toevallig, bij proeven met muizen, menselijke celkweken en kankerpatiënten, steeds duidelijker geworden dat diclofenac tumorgroei remt en zelfs na chirurgische verwijdering van de tumor of bestraling de kans op uitzaaïingen vermindert. 

Hoewel diclofenac op zich geen kanker geneest, lijkt het de effectiviteit van andere therapieën te vergroten. REDO acht de tijd nu rijp om klinische trials (proeven met patiënten) te gaan doen, die expliciet onderzoeken hoe diclofenac kan worden ingezet tegen kanker. 

afweer%20tegen%20kanker

Smet op het blazoen

Dit is te beschouwen als een mooie come-back voor een pijnstiller met een smet op zijn blazoen. Het is namelijk al enige jaren bekend, dat diclofenac bij gebruikers de kans op een hartinfarct of beroerte aanzienlijk vergroot. Bij de maximale dosis verdubbelt die kans zelfs. Het komt erop neer, dat van de duizend gebruikers er per jaar drie een hartinfarct of beroerte zullen krijgen door diclofenac. Omdat diclofenac massaal gebruikt wordt, leidt dit alleen al in Nederland naar schatting tot tweehonderd vermijdbare sterfgevallen per jaar.  Een vergelijkbare NSAID als naproxen geeft voor zover bekend geen verhoogd risico.      

Het extra risico is ongeveer net zo groot als bij een andere in opspraak geraakte NSAID, Vioxx, die vooral in de VS verkocht werd. Vioxx werd in 2004 van de markt gehaald, en in de VS volgde de gebruikelijke nasleep van jarenlange juridische procedures en miljarden dollars aan schadeclaims.

Het nieuws over de risico's van diclofenac leidde pas in augustus 2013 tot een flinke aanscherping van de voorschriften. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) stelde een lijst op van kwalen – zoals  hartfalen, angina, eerdere beroerte, maar ook veel voorkomende euvels als hoge bloeddruk en suikerziekte - die in principe niet te combineren zijn met het gebruik van diclofenac, zeker niet langdurig en in hoge doses.

Lees die bijsluiter!

Artsen worden geacht van zulke voorschriften kennis te nemen en zich daaraan te houden. Maar het grote publiek leest die voorschriften van het CBG niet, en kan nog steeds bij de drogist doosjes Voltaren halen. In de bijsluiter staat die lijst met kwalen weliswaar ook, maar in de praktijk blijkt dat de meeste consumenten de bijsluiter niet lezen. 

Jasper-Hugo Brouwers, woordvoerder van het CBG, stelt desgevraagd dat het bij al deze zogeheten zelfzorg-medicijnen belangrijk is dat de consument zelf zorgvuldig de bijsluiter leest. Ook benadrukt hij dat je zelfzorg-medicijnen altijd slechts kort moet gebruiken. De bijsluiter voor Voltaren noemt een periode van drie tot vijf dagen. Als de pijn of ontsteking dan nog niet over is, moet je naar de huisarts.

Brouwers kan niet zeggen of in augustus 2013 overwogen is om Voltaren-tabletten helemaal uit het schap van de drogist te halen. Volgens hem evalueert het CBG altijd of de 'afleverstatus' van medicijnen - dat wil zeggen: de verkrijgbaarheid voor de consument - nog in overeenstemming is met de nieuwste inzichten. Die discussie is bijvoorbeeld in 2014 nog gevoerd over ibuprofen. In ieder geval zijn nu bij de drogist alleen Voltaren-tabletten in de laagste dosering (12,5 milligram) en in kleine verpakking te krijgen.