Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Zwaartekrachtsgolven

Jo van den Brand heeft het druk. Eind vorig jaar deed hij samen met zijn collega’s de ontdekking van de eeuw: ze maten voor het eerst een zwaartekrachtsgolf.

We zijn nog maar net op weg, maar de ontdekking van de eeuw is al gemaakt: zwaartekrachtsgolven bestaan. Dat bewees wetenschappelijk onderzoek eind vorig jaar. Toen de apparatuur nog stond warm te draaien mat de LIGO detector in de VS een overduidelijke zwaartekrachtsgolf. In de podcast van De Kennis van Nu legt Jo van den Brand, hoogleraar natuurkunde aan de VU en verbonden aan het Nikhef, uit waarom deze meting zo wereldschokkend is: ‘De enige manier om naar het heelal te kijken was met elektromagnetische straling. Nu kunnen we voor het eerst op een heel andere manier kijken en dat is kijken naar de trillingen in de ruimtetijd zelf.’ Hiermee kunnen wetenschappers zien wat tot nog toe verborgen bleef, bijvoorbeeld de eerste seconde van het heelal.

Lekken

De meting vond plaats op 14 september 2015. Voor Van den Brand brak een hectische tijd aan. ‘We hebben een aantal tandjes bijgeschakeld’, vertelt hij. Voordat hij en zijn ruim duizend collega’s het wereldkundig konden maken, moesten ze zeker zijn over wat ze gemeten hadden. Ook wilden ze er eerst zelf mee aan de slag. ‘Dit is je levenswerk. We hebben daar tientallen jaren aan besteed. We hadden ideeën van wat we met die data willen doen en we wilden de rust en de tijd hebben om dat af te ronden. Van rust is er niet veel sprake geweest.’

Voorkomen dat het nieuws van de eeuw naar buiten zou komen, terwijl er meer dan duizend mensen van afwisten, vereiste flink wat discipline. Het betekende dat er zelfs niet binnen het Nikhef bij de koffieautomaat over gesproken mocht worden. Van den Brand: ‘Ik denk dat als dit in de politiek was gebeurd, dat het al lang was uitgelekt.’

Toch lekte het gerucht van het nieuws uit. Op 2 februari speculeerden Diederik Jekel, Govert Schilling en Vincent Icke bij De Wereld Draait Door over wat het zou zijn. Die dag zat Van den Brand in Florence en stond zijn telefoon roodgloeiend. Journalisten probeerden informatie uit hem te trekken. Hij zweeg. ‘Ze dachten dat de aankondiging op CERN zou zijn, maar CERN heeft er niets mee te maken.’ Van den Brand zat er niet mee, hij was vooral blij met de aandacht.

We did it!

Op 11 februari zat Van den Brand zelf bij DWDD. Die dag maakte David Reitze, directeur van LIGO, het nieuws bekend: We did it!’ De bevindingen van de onderzoekers verschenen in dertien artikelen in twee wetenschappelijke tijdschriften. Ook gaven ze hun data en methoden vrij. En daar gingen hun vakgenoten op los. ‘Er zijn sinds februari al bijna driehonderd papers verschenen,’ vertelt Van den Brand.

Het avontuur is nog in volle gang. De helft van de data is nog maar gepubliceerd. Wat de andere helft in petto heeft? ‘Daar zullen we toch nog even op moeten wachten,’ zegt Van den Brand. ‘Het zou wel heel wreed zijn van de natuur als dit de enige detectie zou zijn.’

Podcast - Zwaartekrachtsgolven

Podcast - Zwaartekrachtsgolven

Het waren een paar hobbeltjes in een grafiek. Toch was het wereldnieuws en sprak men van de ontdekking van de eeuw. Wat honderd jaar geleden uit de modellen van Einstein rolde, bewees eind vorig jaar een internationale groep wetenschappers: zwaartekrachtgolven bestaan. Om deze kleine rimpelingen van de ruimtetijd te meten, heb je bijzonder nauwkeurige meetapparatuur nodig. Karin van den Boogaert spreekt met de man achter die sensoren: Jo van den Brand, hoogleraar natuurkunde aan de Vrije Universiteit en verbonden aan het Nikhef.