Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Bacteriofagentest

Nu veel bacteriën resistent beginnen te worden tegen antibiotica, is de wetenschap naarstig op zoek naar alternatieve remedies. Onderzoek naar bacteriofagen - kleine bacteriedodende virusjes - komt steeds meer op gang.

Ze werden eerder ontdekt dan antibiotica, maar in de westerse wereld is het gebruik van bacteriofagen nooit echt van de grond gekomen. Antibiotica hadden een aantal voordelen ten opzichte van bacteriofagen en werden daardoor in het Westen de standaardremedie tegen bacteriële infecties.

In Oost-Europa liep het heel anders: achter het IJzeren Gordijn hadden ze lange tijd geen toegang tot antibiotica en richtten ze zich in de strijd tegen ziekmakende bacteriën vooral op het gebruik van bacteriofagen. Het Georgische Eliava Instituut loopt daarmee wereldwijd voorop en doet al zo'n honderd jaar onderzoek naar faagtherapie. Maar in West-Europa worden bacteriofagen nauwelijks gebruikt. De belangrijkste reden: er is nog geen onderzoek naar gedaan dat voldoet aan de westerse standaarden.

Onder druk van de oprukkende antibiotica-resistentie lijkt daar nu verandering in te komen. In de afgelopen jaren zijn verschillende studies gestart waarin volgens westerse maatstaven onderzoek wordt gedaan naar de precieze werking van bacteriofagen. Hieronder bespreken we er drie.

Bacteriofagen

1. Phagoburn: kunnen bacteriofagen brandwonden beschermen?

Bij brandwonden ligt het gevaar van bacteriële infecties altijd op de loer: daar waar de huid beschadigd is, kunnen schadelijke bacteriën makkelijker ons lichaam binnendringen. Via de bloedsomloop kunnen de bacteriën vervolgens in onze organen terechtkomen, soms met de dood tot gevolg. Sommige van de bacteriën die een gevaar vormen bij brandwonden beginnen resistent te worden tegen antibiotica. Onderzoek naar alternatieven is dus hard nodig.

In het door de EU gefinancierde project Phagoburn onderzoeken Franse, Belgische en Zwitserse wetenschappers of bacteriofagen ons kunnen helpen in de strijd tegen deze bacteriën. De onderzoekers ontwikkelden cocktails van bacteriofagen tegen de bacteriestammen E. coli en Pseudomonas aeruginosa, die vaak verantwoordelijk zijn voor infecties bij brandwonden. Het effect van deze cocktails wordt uitgetest bij 220 patiënten. De resultaten van het onderzoek zijn nog niet bekend; het project heeft wat vertraging opgelopen, onder andere doordat het produceren van grote hoeveelheden bacteriofagen een tijdrovende klus is. De eerste resultaten worden in 2017 verwacht.

www.phagoburn.eu

2. Bacteriofagen in je buik

In het menselijk lichaam komen allerlei bacteriofagen voor, maar over het effect daarvan op onze gezondheid is nog maar weinig bekend. Hoe beïnvloeden bacteriofagen bijvoorbeeld het functioneren van onze darmen?  En wat voor bacteriofagen komen normaal gesproken in een lichaam voor? De Nederlandse onderzoekers John van der Oost en Willem de Vos (Wageningen University) doen daar samen met Amerikaanse collega’s onderzoek naar. In de zomer van 2016 publiceerden ze er een artikel over in het tijdschrift PNAS.

De onderzoekers wilden vooral graag weten of er een bepaalde verzameling bacteriofagen is die de meeste gezonde mensen met zich meedragen. Om dat uit te vinden, onderzochten ze de bacteriofagen in de darmen van 64 gezonde proefpersonen van over de hele wereld.

In tegenstelling tot wat uit andere studies was gebleken, kwamen Van der Oost en collega’s erachter dat er inderdaad een set van bacteriofagen lijkt te zijn die bij veel mensen voorkomt: 23 bacteriofagen werden bij meer dan de helft van alle proefpersonen aangetroffen. Verder vonden de onderzoekers een groep bacteriofagen die 20-50% van de mensen heeft, en een aantal bacteriofagen dat (bijna) alleen bij individuele proefpersonen voorkomt. De onderzoekers kwamen er ook achter dat mensen met darmproblemen - zoals het prikkelbare darm syndroom (PBS) - beduidend minder van de 23 meest voorkomende bacteriofagen meedragen in hun darmen. Alles wijst er dus op dat er een kerngroep van bacteriofagen is die een belangrijke rol speelt in het functioneren van de darmen.

Pilar Manrique et al., Healthy human gut phageome. PNAS, 29 augustus 2016.

Bacteriofagen op bacterie

Bacteriofagen op een bacterie

3. Faagtherapie tegen blaasontsteking

Urineweginfecties, zoals blaasontsteking, behoren tot de meest voorkomende infecties in het menselijk lichaam. Kunnen we bacteriofagen gebruiken als remedie tegen dit soort ontstekingen? Onderzoekers van de Universiteit van Zürich samen met experts van het Georgische Eliava Instituut doen daar onderzoek naar.

In april 2016 publiceerden ze over een onderzoek waarin ze twee verschillende bacteriestammen bekeken die urineweginfecties kunnen veroorzaken: E. coli en Klebsiella pneumoniae. De onderzoekers isoleerden deze bacteriestammen uit de urine van mensen met een blaasontsteking. Vervolgens testten ze in reageerbuisjes hoe bacteriën reageerden op verschillende bacteriofagen.

De resultaten van de studie zijn bemoedigend, want de verschillende bacteriofagen wisten tussen 66 en 93 procent van de schadelijke E. coli-bacteriën te doden. De 9 stammen van de Klebsiella pneumoniae die in het onderzoek werden gebruikt, werden zelfs allemaal door een enkele bacteriofaag onschadelijk gemaakt. Faagtherapie zou dus best eens een goede remedie kunnen zijn tegen urineweginfecties, schrijven de onderzoekers. Reden genoeg dus voor vervolgonderzoek.

Wilbert Sybesma et al. Bacteriophages as Potential Treatment for Urinary Tract Infections. Frontiers in Microbiology, 11 april 2016. 

Ontdek meer in de special