Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Boyan Slat

De 21-jarige Boyan Slat gooit internationaal hoge ogen met zijn Ocean Cleanup. Hoe kwam hij tot zijn innovatieve idee? Een profiel van de man die tonnen aan plastic uit de oceanen wil filteren.

Eén aarde, vijf oceanen met een plastic soep, zes keer meer plastic dan plankton, 100.000 stervende zoogdieren en één miljoen dode zeevogels per jaar. Het zijn de ingrediënten voor de baanbrekende innovatie The Ocean Cleanup om tónnen met plastic uit de oceanen te filteren. De visionair die dit bedacht heeft, is de inmiddels 21-jarige Boyan Slat. Hij is net terug met dertig schepen. Deze vloot onderzocht in slechts vier weken tijd een gebied van drie miljoen vierkante kilometer. De onderzoeksresultaten komen pas in 2016, maar de eerste indrukken van de hoeveelheden plastic zijn al huiveringwekkend.

The Cleanup is veel in de publiciteit geweest. Maar er is minder bekend over het eureka-moment zelf en over Boyans drijfveer om, ondanks alle weerstand, door te gaan.

Plons in het plastic
Wat een mooie duik in de kristalheldere Mediterranee naar zeepaardjes en koraalriffen moest worden, werd een sprong in een diep vuilnisvat. De kiekjes en filmpjes die de toen 16-jarige Boyan Slat als (onderwater)fotograaf graag maakte, stonden vol plastic tasjes, flessen en patatbakjes. Hij realiseerde zich toen voor het eerst dat de oceaan, die ons van zuurstof voorziet, vol rotzooi zit. Hij was geschokt. De rest van zijn vakantie besteedde hij niet aan wild vakantievieren, zoals zijn leeftijdsgenoten. Integendeel, hij dook verder in de materie van de problematische plastic onderwaterwereld. Hij ging zelfs terug naar Griekenland voor veldonderzoek, dit keer zonder zijn ouders maar met een vriend. Zijn duikvriend was positief verrast over de ‘wél duizend kwallen in het water’; het waren helaas plastic zakjes.

Samen deden ze metingen naar de hoeveelheid plastic in het water. Daarbij ontdekten ze hoe ze minuscule deeltjes plastic uit het water konden centrifugeren, zonder vissen en voedsel aan te tasten. De bevindingen verwerkten ze in een profielwerkstuk voor de middelbare school. Ook bedachten ze een oplossing om de oceanen plasticvrij te maken, toen nog in de vorm van een sleeparm aan een schip. Met dit concept werden ze de winnaars van het ‘beste technische ontwerp van 2012’ door scholieren, georganiseerd door de TU Delft.

The Ocean Cleanup

The Ocean Cleanup
Toen Boyan Slat een jaar later met zijn ouders op de Azoren op vakantie was, had hij een ‘aha-erlebnis’; hij moest helemaal niet meegaan in de achterhaalde opvatting dat je op volle zee met een sleepboot troep verzamelt. Dat kost alleen maar heel veel tijd en energie. Daarom tekende hij terplekke, op een bierviltje, een systeem waarmee een oceaan het plastic zelf kan opruimen. Dat scheelt inzet van personen en uitstoot van CO2.

Boyan bedacht dat hij slim gebruik moest gaan maken van de kracht van de oceanen zelf. In het midden komen er namelijk zulke sterke zeestromingen bij elkaar, waardoor er een soort draaikolk ontstaat. Deze gyres zuigen het plastic naar zich toe en laten het niet meer los. Er zijn vijf ‘afvalgyres’, maar de grootste is The Great Pacific Garbage Patch. Deze ligt in het Noorden van de Grote of Stille Oceaan tussen Hawaii en San Francisco. Om de oceanen aan het werk te zetten, ontwierp Slat een kilometers lange installatie in een V-vorm. De twee armen duwen dankzij stromingen de troep in de 'oksel' van de arm. Levende organismen komen hier niet in terecht, maar gaan er onderdoor. Het plastic wordt opgeslagen, totdat vrachtschepen het aan land brengen. In eerste instantie gaan de gevonden voorwerpen voor onderzoek naar Delft. Slat heeft al ontdekt dat van het oceaanplastic olie gemaakt kan worden. De miljoenen die via crowdfunding zijn binnengehaald, en nog gaan binnenkomen, wil Boyan gebruiken voor de finale versie van 100 kilometer.

Innovatieve hobbit
Boyan was altijd een beetje een vreemde eend in de bijt. Hij was als kind al gefascineerd door water en in het toepassen van techniek. Toen hij veertien jaar was, wist hij zich een plaatsje te verwerven in het Guinness Book of Records met het lanceren van 213 waterraketten. De recordpoging ging bijna mis, omdat er niet genoeg mensen waren die hem wilden assisteren. Een oproep van SBS6 zorgde voor genoeg vrijwilligers. Slat z'n volgende project zou het lanceren van een mens worden, maar dat plan was al snel van de baan toen hij werd gegrepen door het plasticprobleem. Ook daarin kon hij uiteindelijk rekenen op de (financiële) steun van veel mensen.

Steve Bivans, de auteur van het boek Be a hobbit, save the earth, kende Boyan onlangs de 'hobbit hero award' van de maand toe. Niet omdat Boyan als twee druppels water lijkt op een personage in het boek The Hobbit van Tolkien, maar omdat hij met een vergelijkbaar doorzettingsvermogen de 'aarde wil redden'.

´ Van zijn spaargeld richtte hij The Ocean Cleanup op ´



Plastic in je bilspleet

Na de prijs voor het profielwerkstuk kwam er een interview in een lokale krant. Een organisator van TEDx Delft las dit en vroeg Boyan een lezing te houden. Daarna bleef het een tijd stil. Boyan studeerde inmiddels lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft. Toch dacht hij de hele dag aan niets anders dan aan plastic; ‘de gedachte aan de plastic soep was als een precies in je bilspleet kriebelend merklabeltje van je boxershort, die je continue afleidt.’ Om zichzelf van die ‘irritante jeuk in z’n brein’ te ontdoen, ging Boyan met professoren om de tafel om over zijn idee te praten. Hij bleef overtuigd van zijn visie en richtte van z’n spaargeld de stichting The Ocean Cleanup op. Met het schamele budget van tweehonderd euro ging hij naar bedrijven voor sponsoring. Slechts één bedrijf wilde meedoen. Het leek een doodlopende weg, maar Boyan was niet bereid te stoppen. Behalve dan met zijn sociale leven. Hij zonderde zich compleet af om in zijn eentje verder op het plan te broeden; alsof de verbetering van de oceanen, en het leven daarin, helemaal van hem afhing.

Dit kluizenaarsbestaan hield aan tótdat er een filmpje van de TEDx-talk ‘viraal’ ging. Toen was het hek van de dam: miljoenen kliks, duizenden mails per week en binnen twee weken budget via crowdfunding. Boyan kreeg zelf hónderden persaanvragen. Maar hij gaf niet thuis; alle interviewverzoeken wees hij af. Ondertussen had hij zijn studie stopgezet en werkte hij aan een haalbaarheidsonderzoek in een kantoor, een enorm lokaal, in de D: Dream Hall van de TU Delft. Dagdromen maakte plaats voor het zoeken naar bewijzen.

Pas toen uit het 534 pagina’s tellend rapport bleek dat het project technisch haalbaar en betaalbaar was, stond Boyan de pers te woord. Volgens collega’s leidde deze route van Boyan destijds tot gróte frustraties en ergernissen bij veel partijen. Maar achteraf gezien moest men schoorvoetend toegeven dat het een slimme zet was. De campagne had juist daardoor een vliegende start. Boyan zijn drijfveer heeft hem duidelijk geen windeieren gelegd en in 2014 won hij de milieuprijs Champions of the Earth, ingesteld door de Verenigde Naties.

En jij? Ben jij een Trash Hunter?
Boyan houdt zich dan wel bezig met het opruimen van plastic, eigenlijk vindt hij dat er überhaupt geen afval in het milieu terecht moet komen. Maar om alleen daar de pijlen op te richten, heeft weinig zin. Daarom moet het samen en zijn er steeds meer initiatieven om het gebruik, en weggooien, van plastic tegen te gaan. Zo mogen winkeliers vanaf 1 januari 2016 geen plastic tasjes meer verstrekken. Er zijn discussies gaande of dit wel of geen zin heeft. Maar het volgende filmpje geeft in ieder geval een goede inkijk in hoe verloren of weggegooide spullen in het milieu terechtkomen; 'het leven van een plastic zak, van supermarkt tot de plastic soep'.

Wil jij je ook niet langer aan zwerfvuil ergeren, maar zelf de handen uit de mouwen steken, download dan de Trash Hunters app, van de Plastic Soup Foundation. Het doel van de app is om onderzoek te doen naar zwervend afval in Nederland. Daar kan je aan meewerken door een foto van het afval te maken, deze te delen en gelijk op te ruimen. Door het maken van foto's wil de stichting data vergaren over het type product, de fabrikant en de locaties van het gevonden afval. Er zijn al meer dan 20.000 foto’s gemaakt.

Vind je dit een goed initiatief, maar wil je dat het je ook wat oplevert? Dan kun je in Zuid-Holland huisafval tegen betaling inleveren bij 'Afval Loont'. De opbrengst varieert van vier tot vijftien cent per kilo, voor het inbrengen van papier, plastic, blik, kleine apparaten en frituurvet. Het initiatief moet zich als ‘een olievlek’ over Nederland gaan uitbreiden.