Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Slaap (liever) lekker
Een nachtje zonder slaap kan uw brein fors ontregelen. U bent daardoor een stuk minder bestand tegen onplezierige emoties.

Een nachtje overslaan om door te leren voor dat belangrijke tentamen, een artikel af te schrijven of eindelijk dat jaarverslag eens af te maken? Dikke kans dat u de volgende dag emotioneel niet zo stevig in uw schoenen staat. Uw amygdala, het zenuwcentrum van uw emoties, maakt overuren, en tot overmaat van ramp is uw prefrontale cortex, die normaal gesproken de boel nog enigszins weet te temperen, er ook niet helemaal bij. Dat is allemaal te zien op de hersenscans die Matthew Walker en collega's maakten van 26 gezonde vrijwilligers. De helft van hen sloeg, in naam van de wetenschap, een nachtje over, de andere helft had een normale nachtrust. Aan het eind van de daarop volgende dag werden alle vrijwilligers aan een onderzoek in een fMRI-scan onderworpen. Ze kregen een serie plaatjes te zien die varieerden van 'neutraal' tot 'zeer akelig'. Denkt u bij dat laatste aan afgehakte ledematen, ernstig zieke kinderen en vergelijkbare narigheid. Hoe akeliger de plaatjes werden, hoe meer daarvan te zien was in de activiteit van de amygdala. Bij de door slaapgebrek geplaagde proefpersonen was dat effect echter veel groter dan bij de vrijwilligers die de nacht ervoor gewoon tussen de lakens hadden doorgebracht. Het signaal uit de amygdala was bij de slapelozen ruim anderhalf keer sterker, en ook was er een veel groter deel van de amygdala actief.

Daarnaast bekeken de onderzoekers de verbindingen tussen de amygdala en andere hersengebieden. De amygdala staat normaal gesproken onder strenge controle van de prefrontale cortex, waar besloten wordt welke signalen uit het angstcentrum wel en niet serieus genomen moeten worden. Uw reactie bij het zien van een tijger op het filmdoek is daardoor een andere dan wanneer u diezelfde tijger op wildsafari tegenkomt. Ook hier was het effect van een nachtje overslaan goed te zien. De verbindingen tussen de prefrontale cortex en de amygdala waren veel minder sterk bij de groep nachtbrakers, en dat wijst erop dat de relativerende invloed van de frontale cortex ("Ach, het is maar een film") een stuk afgenomen was. In andere gebieden waren de verbindingen met de amygdala juist toegenomen, bijvoorbeeld in de locus coeruleus. Dat is een evolutionair stokoud hersengebiedje diep in de hersenstam. Bij dreigend gevaar reageren de neuronen in dit gebiedje met het afgeven van grote hoeveelheden noradrenaline. Het lichaam wordt daardoor in gereedheid gebracht om te vechten of te vluchten. Samengevat komt het erop neer dat een nachtje overslaan maakt dat u de volgende dag een stuk gevoeliger bent voor negatieve emoties. Ze komen harder binnen in de amygdala, uw prefrontale cortex heeft er minder grip op, en uw lichaam reageert heviger, zelfs als het maar een tijger in de bioscoopzaal is. Het zal iedereen die wel eens een nachtje over heeft geslagen, noodgedwongen of bewust, bekend voorkomen, maar volgens de onderzoekers is het voor het eerst dat het neurologische effect van slaaptekort is onderzocht.

Andere negatieve gevolgen van slaaptekort zijn veel uitvoeriger onderzocht, zoals de invloed op het immuunsysteem, de stofwisseling en op cognitieve taken als leren en geheugen. Maar over het effect van nachtrust op uw emotioneel welbevinden was, los van anekdotisch bewijs, tot nog toe eigenlijk niets bekend. Het onderzoek van Walker en collega's kan mogelijk leiden tot nieuwe inzichten bij de behandeling van psychiatrische patiënten met stemmingsstoornissen. Vaak kampen dergelijke patiënten ook met slaapstoornissen, maar die worden meestal afzonderlijk behandeld. Walker en collega's vermoeden dat stemmingsklachten en slaapproblemen causaal met elkaar verbonden zijn. Jacqueline de Vree 'The human emotional brain without sleep - A prefrontal amygdala disconnect', Matthew Walker et al in: Current Biology, vol 17 no 20, 22 oktober 2007