Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
globe

Het is een beetje sneu. Amper een middelbare scholierenleven oud en het vak algemene natuurwetenschappen (ANW) dreigt alweer te verdwijnen van het vwo. Op de havo wordt het al sinds 2007 niet meer gegeven.

Staatssecretaris van Onderwijs Sander Dekker wil meer ruimte bieden aan de ‘kernvakken’ wiskunde, Engels en Nederlands. Iedere school kan dit op zijn eigen manier invullen. Om die ruimte te maken, moet er natuurlijk ook iets verdwijnen. Op het vwo dreigt het nu nog verplichte vak algemene natuurwetenschappen daarom te sneuvelen.

Weer verandering dus, in een sector die al zo vaak onderhevig is geweest aan wisselende beleidsplannen en nieuwe onderwijssystemen. Het vak ANW ligt al vanaf zijn ‘geboorte’ in 1998 onder vuur. De leerlingendemonstratie van 6 december 1999 tegen een te hoge studielast leidde ertoe dat ANW tijdelijk facultatief werd. Het dreigde de doodsteek te betekenen voor het vak, want weinigen kozen ANW. Deze maatregel werd echter gauw weer teruggedraaid, maar de episode heeft wel de overtuigingskracht geschaad.

Onmisbaar

De NVON (Nederlandse Vereniging voor Onderwijs in de Natuurwetenschappen) acht ANW onmisbaar. ‘Het is een vak voor alle leerlingen (M+N) waarmee zij goed toegerust zijn voor het leven,’ zegt voorzitter Huib van Drooge in een verzoek aan de commissie om een gesprek, ‘ waarin ze steeds meer geconfronteerd zullen worden met mogelijkheden en gevaren van de toepassing van de natuurwetenschappen in de maatschappij.’ Hoe komt kennis tot stand? Hoe weet je wat waar is? Hoe wordt kennis toegepast? Mag alles wat kan? ‘Hierin onderscheidt ANW zich van de monovakken biologie, natuurkunde en scheikunde,’ schrijft Van Drooge.

Uit een voorbeeldtoets blijkt dit onderscheid. Een van de vragen luidt bijvoorbeeld: Natuurwetenschappers zijn verantwoordelijk voor het gebruik van de door hen ontwikkelde springstoffen in oorlogen. Geef een argument voor en een argument tegen. Een andere: Op de Technische Universiteit Eindhoven wordt veel onderzoek gedaan naar het voorkomen van roesten. Licht het maatschappelijk en economisch belang van dit onderzoek toe.

Allemaal relevante vragen, maar is daar een apart vak voor nodig? Is ANW niet onder te brengen bij biologie, natuurkunde en scheikunde? Auke Cuiper, voormalig ANW-docent en redacteur van verenigingsblad NVOX, zegt van niet. ‘Na de afschaffing van ANW op de havo hebben we gemerkt dat er geen examenvragen over metawetenschappen worden gesteld bij de bètavakken,’ zegt Cuiper. ‘In de praktijk komt er niets van terecht.’ Bovendien, in tegenstelling tot het havocurriculum vanaf 2007, krijgen de bètavakken in het vwo geen extra studielasturen om het verlies van ANW op te vangen. Bovendien zouden leerlingen met een M-(maatschappij)profiel nu in de bovenbouw helemaal geen natuurwetenschappelijke kennis opdoen. Hoe is dat te rijmen met de ambitie om Nederland als kennisland op de kaart te zetten en te houden?

Overcompleet

Toenmalig minster van OC&W Marja van Bijsterveldt stelt in haar wetsvoorstel dat de leerlingen in de Natuurprofielen (NG en NT) al voldoende natuurwetenschappelijke vakken hebben. Voor de leerlingen in de Maatschappijprofielen (EM en CM) voegt het vak enige algemene kennis van de natuurwetenschap toe, maar deze kennis kan ook in de onderbouw bij de vakken natuurkunde, scheikunde en biologie worden verstevigd. Volgens van Bijsterveldt wordt het vakkenpakket met ANW hierdoor ‘overcompleet’. Daarnaast kunnen scholen nog steeds ANW aanbieden in het vrije deel. Echter, waarschijnlijk kiest zo goed als niemand ANW als keuzevak.

Met de afschaffing van ANW zal Nederland, volgens de NVON, zakken op de PISA-ranglijst. PISA is een driejaarlijks vergelijkend onderzoek tussen OESO-landen, waarbij 15-jarigen worden getoetst op hun kennis. Het thema van het onderzoek wisselt. In 2015 staat ‘science’ op het programma. Leerlingen worden getoetst aan de hand van “frameworks”. Speciaal voor de science-editie is daarvoor het Science Literacy Framework opgesteld. Samen met alle OESO-landen heeft Nederland dit Framework ondertekend. ‘Het Ministerie van OCW heeft met het onderwijsveld afgesproken dat de PISA-resultaten de komende jaren verder moeten verbeteren,’ aldus Van Drooge. ‘Dat wordt lastig als anw niet langer verplicht is in de bovenbouw van havo en vwo.’

CKV

In het “wetsvoorstel bovenbouw havo-vwo” werd het vak Culturele en Kunstzinnige Vorming (CKV) ook in zijn bestaan bedreigd, maar afschaffing lijkt voorlopig van de baan. Uit een enquête onder bijna vierduizend respondenten uit de onderwijs- en cultuursector blijkt dat zij afschaffing van CKV zouden zien als een ernstige aantasting van de kwaliteits van het vwo.. Bovendien wordt het als kapitaalvernietiging beschouwd, na alle investeringen van de laatste tien jaar. Ook de cultuursector zou eronder leiden. Alternatieve opties om cultuuronderwijs te behouden werden onvoldoende geacht. Na deze kritiek werd het wetsvoorstel aangepast.

‘Het lastige van vakoverstijgende modules,’ zegt Cuiper, ‘is dat er veel samenwerking tussen verschillende docenten nodig is. Dat verschilt per onderwijsinstelling.’ Cuiper wijst op een succesverhaal van het technasium in Sneek.

Als het aan het ministerie ligt, gaan de veranderingen per 1 augustus 2014 in. De verplichte wiskunde voor alle havisten is een jaar later gepland. De ministerraad is al akkoord, dus nu is de Tweede en vervolgens de Eerste Kamer aan de beurt. De NVON heeft een petitie, door enkele honderden personen ondertekend, aangeboden aan de Tweede Kamercommissie van OC&W die vandaag overlegt.