Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
grijze lucht, storm, wind, regen

Van gestaag stijgende temperaturen en zeespiegels merk je niet veel, maar van extreem weer wel. En dat komt eraan.

Het klinkt niet erg spannend, klimaatverandering. Het is een van die onderwerpen die we wel belangrijk vinden, maar niet urgent. Net zoiets als het regelen van je pensioen of een arbeidsongeschiktheidsverzekering. In verkiezingstijd is de opwarming van de aarde dan ook nauwelijks een thema. Sterker nog, klimaatsceptische politici weten het ver te schoppen. Het zal mijn tijd wel duren, lijkt de heersende opvatting.

Van nature grillig

Niets is minder waar. ‘Klimaatverandering zal in toenemende mate ongemakkelijk zijn,’ zegt Wilco Hazeleger, hoogleraar Klimaatdynamica aan de Wageningen Universiteit en donderdag te gast in De Kennis van Nu over extreem weer. De gestage opwarming van de planeet of het stijgen van de zeespiegel gaat misschien aan ons voorbij, klimaatverandering dringt zich steeds vaker aan ons op. Bosbranden, overstromingen en hitterecords zijn aan de orde van de dag. Dit soort fenomenen koppelen aan klimaatverandering was lange tijd taboe; weer is van nature grillig. Een hittegolf of een plensbui is geen bewijs voor een warmer klimaat, en een sneeuwstorm bewijst niet het tegendeel. Maar dankzij de exponentieel toegenomen rekenkracht van computers zijn klimaatmodellen inmiddels zo fijnmazig dat ze de effecten van het opwarmen van de aarde op lokale weerfenomenen kunnen voorspellen.

‘Klimaatwetenschappers en weervoorspellers waren lange tijd gescheiden groepen,’ zegt Hazeleger. ‘We gebruiken tegenwoordig steeds vaker elkaars technieken. Zo wordt het mogelijk om het weer op langere termijn te voorspellen en bijvoorbeeld de kans op een strenge winter beter te berekenen.’ Ook wordt hierdoor het plaatje van het toekomstige klimaat en het weer steeds completer. Hazeleger: ‘Dat de temperatuur stijgt, is inmiddels een gegeven onder wetenschappers. We kunnen nu ook steeds beter de effecten ervan voorspellen. Klimaatverandering betekent vooral dat de kans op extreem weer toeneemt. Het weer blijft wisselvallig, maar we krijgen vaker met extremen te maken en die extremen worden zwaarder. We weten nu dat dit zo is voor neerslag en temperatuur. Voor wat betreft stormen blijft het nog onduidelijk.’

Tropische orkanen

In Nederland gaan we door klimaatverandering een verdere toename van het aantal hittegolven meemaken en krijgen we vaker hevige regenbuien over ons heen. Voor ouderen kan dit levensbedreigend zijn en boeren kunnen hun oogsten verliezen, maar voor de gemiddelde Nederlander zal het hoofdzakelijk hinderlijk zijn. ‘We zullen ermee moeten leren leven dat we steeds vaker natte voeten krijgen in de stad,’ zegt Hazeleger. ‘En we moeten rekening gaan houden met steeds hevigere hittegolven. Aan het eind van deze eeuw kan de temperatuur daarvan oplopen tot meer dan veertig graden. En dat terwijl we nu al lopen te puffen als het een paar dagen boven de dertig graden is. Onze huizen zijn hier niet op gebouwd, en we drinken te weinig.’

Klimaatverandering versterkt de extremen van ons bekende weerfenomenen, maar kan ook nieuw weer met zich meebrengen. Zo kwamen in recente simulaties van Hazeleger tropische stormen naar Europa. ‘Tropische orkanen die doorgaans naar de Cariben, Mexico en de vs gaan, slaan soms rechtsaf,’ vertelt hij. ‘Normaal gesproken doven zulke orkanen uit voordat ze bij ons aankomen. In onze simulaties blijven ze bestaan. Dit komt waarschijnlijk door de opwarming van het oceaanwater. Als deze projectie klopt, kan het zo zijn dat we straks met hele zware zomerstormen te maken krijgen als de bomen nog in het blad staan.’

Scholekster

Voor nu levende Nederlanders zijn de gevolgen van klimaatverandering merkbaar, maar overkomelijk. Voor sommige diersoorten in ons land gaat het anders uitpakken, zo illustreert het verhaal van de scholekster. Ecoloog Martijn van de Pol van het Nederlands Instituut voor Ecologie werd tijdens zijn onderzoek naar de vogel op Schiermonnikoog met zijn neus op de feiten gedrukt.

‘Ik onderzocht eerst heel andere dingen,’ vertelt hij, ‘maar jaar na jaar spoelden bij harde wind en hoog water mijn meetapparatuur en de nesten weg. Zo zag ik hoe groot de impact van extreem weer is. Ik besloot me daarop te richten.’

Van de Pol vroeg zich af of scholeksters zich kunnen aanpassen aan het veranderende weer. Scholeksters zijn honkvast. De vogels broeden op de kwelders van de Waddenzee en bouwen hun nesten in de buurt van het voedsel, dicht bij de vloedlijn. Hier lopen ze het risico dat bij extreem weer de eieren wegspoelen en kuikens verdrinken. Nu hoog water vaker voorkomt, zou het verstandig zijn om de nesten op iets hoger gelegen grond te bouwen. Van de Pol: ‘De vogels passen zich niet aan. Hun nest gaat keer op keer verloren. Dit is ook wel te begrijpen, want normaal gesproken komt deze situatie niet zo vaak voor en blijft het voordelig om dicht in de buurt van het voedsel te broeden.’

Specialisten zijn de pineut

Hebben scholeksters eenmaal hun broedplek gekozen, dan blijven ze daar terugkomen. Jonge scholeksters gaan op zoek naar hun eigen broedplek en vinden die bijvoorbeeld in de polder of zelfs op daken in de stad. Ondanks deze flexibiliteit gaat het slecht met de scholekster. ‘Het extreme weer komt bovenop een aantal andere bedreigingen,’ zegt Van de Pol. ‘In de afgelopen twintig jaar is het aantal scholeksters met driekwart teruggelopen. Dertig procent van de wereldpopulatie broedt in Nederland. De Waddenzee is in ons land het belangrijkste gebied voor deze vogels. Daarmee hebben we een grote verantwoordelijkheid.’

Of de scholekster zich weet aan te passen aan het steeds extremer wordende weer zal de tijd leren. Een aantal andere soorten gaat dit niet lukken. ‘Specialisten zijn de pineut,’ zegt Van de Pol. ‘Ook vogels als noordse sterns en dwergsterns broeden op de kwelders van de Waddenzee. Deze vogels zijn minder flexibel dan de scholekster en broeden nog dichter bij het water. Daardoor zijn ze gevoeliger voor extreem weer.’

Ontdek meer in de special