Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
Herder triest

Hebben dieren een rijk gevoelsleven? Kunnen vissen pijn ervaren? Hebben sommige dieren misschien zelfs bewustzijn? Vragen die steeds vaker gesteld worden, ook in het maatschappelijk debat. Wetenschappers besloten een blad op te richten dat zich uitsluitend op die vragen richt. Het heet Animal Sentience.

Frans de Waal, de bekende apenonderzoeker, zei recentelijk in het NRC: de meeste mensen willen best geloven dat dieren gevoel hebben en intelligent zijn, maar de wetenschap heeft de afgelopen eeuw niet echt zijn best gedaan om dat uit te zoeken. Je zou kunnen zeggen dat De Waal op zijn wenken wordt bediend met het nieuwe blad Animal Sentience: An Interdisciplinary Journal on Animal Feeling, waarin biologen, hersenonderzoekers, filosofen en sociologen zich over het gevoelsleven van dieren buigen.

Het eerste nummer is geheel gewijd aan de vraag of vissen pijn kunnen voelen. Het blad is opgebouwd als een discussie. Het hoofdartikel stelt dat vissen geen pijn kunnen voelen, omdat ze geen hersenschors hebben. Vervolgens hakt een vijftiental wetenschappers in op die stelling. Ze zeggen bijvoorbeeld dat er geen overtuigend bewijs is dat de hersenschors nodig is voor het ervaren van pijn. Of dat wij mensen helemaal niets definitiefs kunnen zeggen over de pijnervaring van vissen. Aan het eind reageert de hoofdauteur dan weer op al die reacties. Dat maakt het voor de geïnteresseerde leek ook leuk om te lezen: je hebt het gevoel dat je mee mag luisteren bij een gesprek tussen experts.

Een stem voor de dieren

Oprichter Stevan Harnad – die het blad modelleerde naar het invloedrijke blad dat hij eerder oprichtte, Behavioral and Brain Sciences - verwoordt het idee achter het blad als volgt: dieren kunnen zelf niet aan de discussie deelnemen, maar met goed onderzoek kun je ze wel een stem geven. Het blad is dus in de eerste plaats bedoeld om ruimte te bieden aan goed onderzoek naar het gevoel van dieren. Maar de vraag is vervolgens natuurlijk wat je met die kennis doet. Het is duidelijk dat de oprichters het idee hebben dat meer kennis over het gevoelsleven ons er moreel toe zal verplichten anders met dieren om te gaan.

Je zou kunnen zeggen dat er een aantal zaken bij elkaar komt de laatste jaren. Vegetariërs vinden al heel lang dat het moreel niet verantwoord is om vlees te eten. De wetenschap laat nu ook steeds duidelijker zien dat dieren lijden onder de manier waarop we ze behandelen, onder meer in de bio-industrie. En daarnaast hebben we te maken met een sterk groeiende wereldbevolking, tot 8 of 9 miljard in 2050. Er zijn niet alleen steeds meer aanwijzingen dat het eten van vlees wreed is, het is ook heel inefficiënt. Om dezelfde voedingswaarde te krijgen, heb je met voor vlees zo’n vijf keer zoveel energie en ander hulpbronnen nodig, in vergelijking tot graan, groente en fruit.

Een risico bij dieronderzoek is dat je gaat antropomorfiseren: de projectie van onze eigen gevoelens en ideeën op dieren. Maar er komt ook een moment dat je moet zeggen: als iets kwaakt, waggelt en zwemt als een eend, misschien is het dan wel een eend. Met andere woorden: als alles wijst op gevoel bij dieren, misschien hebben ze dan wel gevoelens.

Frans de Waal zag aan het begin van zijn carrière bijvoorbeeld dat chimpansees na een ruzie weer contact met elkaar zochten. Dat noemde hij verzoening. Dat kwam hem op kritiek te staan – omdat hij zou antropomorfiseren - , maar inmiddels is zijn zienswijze breed geaccepteerd.

Prettig aan Animal Sentience is ook dat een artikel online verschijnt zodra het is goedgekeurd, waardoor er inmiddels het nodige te lezen is op de site. Het meest recente paper gaat over mindreading bij dieren. Daarin haalt de auteur de mythe onderuit dat mensen beter in gedachtenlezen (het raden van de intenties van anderen) zouden zijn dan dieren. De onderzoekster laat zien dat bijvoorbeeld olifanten, ook al beschikken ze niet over taal, daar minstens zo goed in zijn als mensen.

Maar is ook een discussie te lezen over hoe de nieuwste wetenschappelijke kennis het lijden van dieren zou kunnen verminderen. Dierenartsen krijgen bijvoorbeeld regelmatig dieren in hun praktijk die zijn mishandeld, maar hebben niet de plicht dat te melden. Je zou ze daartoe verplicht kunnen stellen, zodat er actie kan worden ondernomen.

Nieuwsgierig geworden? Bezoek dan de site van Animal Sentience.

Bouwe van Straten vertelde over het blad in het Radio1-programma De Ochtend:

'Animal Sentience' onderzoek het gevoelsleven van dieren

'Animal Sentience' onderzoek het gevoelsleven van dieren