Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

Zwanger met een drupje alcohol
De adviezen zijn streng: ieder glas alcohol tijdens de zwangerschap is er één te veel. Ten onrechte, blijkt uit een groot Brits onderzoek. Een klein beetje drank kan voor de hersenen geen kwaad en levert misschien juist slimmere en rustigere vijfjarigen op.

Als je zwanger bent, kun je maar beter geen druppel alcohol drinken. Dat advies van de Gezondheidsraad is sinds 2005 de norm in Nederland. Die raad adviseert zoiets natuurlijk niet voor niks. Uit meerdere onderzoeken is gebleken, dat al bij matig drankgebruik schade aan het ongeboren kind kan optreden. Met name de hersenontwikkeling loopt gevaar.

Een nieuw onderzoeksresultaat, waarvoor ruim twaalfduizend Britse zwangerschappen zijn gevolgd, brengt daar geen verandering in. Matig alcoholgebruik, dat wil zeggen niet meer dan drie tot zes glazen per week of drie tot vijf glazen per keer, leek inderdaad een beetje ten koste van de kinderhersenen te gaan. Maar drank taboe verklaren gaat te ver. Na licht alcoholgebruik (één tot twee glazen per week) waren kinderen juist een tikje slimmer en prettiger in de omgang.

Dit resultaat, gepubliceerd in het Journal of Epidemiology and Community Health, is een uitkomst van bijzonder grondig onderzoek. Het maakt deel uit van de Millennium Cohort Study, waarin kinderen worden gevolgd die tussen september 2000 en januari 2002 geboren zijn. De moeders zijn geïnterviewd toen de baby’s ongeveer negen maanden oud waren, en de onderzoekers kwamen terug rond de derde en vijfde verjaardag. Uiteindelijk willen de onderzoekers de kinderen blijven volgen tot ze volwassen zijn.

Later aan het licht
Al bij de driejarigen bleek, dat licht alcoholgebruik geen extra lastig gedrag of geestelijke achterstanden had veroorzaakt. Maar ja, misschien zouden zulke schadelijke effecten later alsnog aan het licht komen, schreven de onderzoekers toen nog. Nu de resultaten van de vijfjarigen binnen zijn, blijkt het omgekeerde het geval.

De moeders die normaal wel, maar in zwangere toestand geen alcohol hadden gedronken (dit gold voor ruim 60 procent), werden als standaard genomen. Hun zoontjes hadden als vijfjarige 9.6 procent kans om in een interview met moeder als probleemkind gekenschetst te worden en hun dochtertjes 6,2 procent. Bij lichte drinksters waren deze percentages een stuk lager: 6,6 en 4,3 procent. Anders gezegd: deze kinderen hadden 30 procent minder kans op gedragsproblemen. Dat is nogal wat.

De kinderen werden zelf ook getest. Hoeveel woorden kenden ze, konden ze goed overeenkomsten tussen plaatjes benoemen en hoe goed slaagden ze erin patronen te maken? De scores van de kinderen die tijdens de zwangerschap aan een klein beetje alcohol waren blootgesteld, overtroffen de alcoholvrije groep op elk onderdeel. De verschillen waren klein, bijvoorbeeld 57,5 tegen 55,1 punten in de woordentest, maar zonder uitzondering significant. Matig drinken had trouwens ook een licht positief effect, maar dat was niet significant (dat wil zeggen: de kans dat dit een toevalsbevinding was, lag boven de 5 procent).

Wantrouwen
Nu moet je zulke getallen altijd met een beetje wantrouwen bezien. Want misschien roken die licht drinkende moeders wel minder. Of verschillen de groepen in andere opzichten, opleidingsniveau bijvoorbeeld, of inkomen. De onderzoekers hebben daar aandacht aan besteed. Zulke verschillen waren er inderdaad: lichte drinksters waren gemiddeld rijker en hoger opgeleid, en ze hadden de zwangerschap een stuk vaker gepland dan de andere groepen.

Verrekenen van zulke verschillen is lastig, en altijd gebaseerd op schattingen van het effect van die verschillen op de uitkomst. De onderzoekers rekenden de uitkomsten op vier manieren door. Dat maakte voor het probleemgedrag weinig uit: licht drinken bleef er duidelijk positief uitspringen, en ‘nooit gedronken hebben’ gaf zelfs slechtere resultaten dan matig alcoholgebruik.

Bij de testscores van de kinderen lag het wat ingewikkelder. Na correcties voor de andere factoren was er nog steeds iets van het positieve effect over, maar niet veel meer. Bij jongetjes significant, bij meisjes niet.

Kunnen jongetjes beter tegen drank?
Wat hier verder opvalt, is dat zwaar drinkende zwangeren dochters met flink verlaagde scores kregen, maar dat er bij zoontjes helemaal geen negatief effect op hun intelligentie werd gevonden, ook niet na de corrigerende berekeningen. Kunnen jongenshersenen in de baarmoeder beter tegen drank? De onderzoekers zeggen hier niets over, terwijl het wel een intrigerende uitkomst is.

Kinderen van vrouwen die nooit alcohol dronken, dus ook niet als ze in verwachting waren, kwamen trouwens opvallend magertjes uit de tests. Ze vertoonden ook meer probleemgedrag dan gemiddeld, zelfs meer dan het kroost van vrouwen die matig hadden gedronken, dus drie tot zes glazen per week. Alleen kinderen van zware drinksters scoorden nog slechter. Toch is een waarschuwing op zijn plaats: de verschillen waren steeds te klein om significant te zijn, dus ondanks de grote omvang van dit onderzoek zijn hier geen harde conclusies uit te trekken.

Met alle slagen om de arm durven de onderzoekers niet te concluderen dat licht alcoholgebruik tijdens de zwangerschap goed is voor de kinderhersenen. Maar ze schrijven wel dat het geen risico’s oplevert met betrekking tot probleemgedrag en intelligentie.

Verder speculeren ze dat er een U-vormige relatie lijkt te zijn tussen alcoholgebruik tijdens de zwangerschap en de mentale toestand van kinderen. In gewone mensentaal: af en toe een glaasje drinken als je zwanger bent, is waarschijnlijk beter dan de drank helemaal afzweren. Maar dat zeggen ze dus niet hardop. Eerst meer onderzoek doen.

Elmar Veerman

Yvonne Kelly e.a.: ‘Light drinking during pregnancy: still no increased risk for socioemotional difficulties or cognitive deficits at 5 years of age?’, Journal of Epidemiology and Community Health, 6 oktober 2010
 

Update januari 2012: een nieuw onderzoek, waarin naar de gezondheid van pasgeborenen is gekeken, concludeert wel expliciet dat ieder glas alcohol schadelijk kan zijn, vooral in het eerste trimester van de zwangerschap.