Nieuwsbrief

Blijf wekelijks op de hoogte van het beste uit De Kennis van Nu en het laatste nieuws!

MELD JE AAN
zwart gat

Het centrale zwarte gat in onze Melkweg flakkert gemiddeld eens per dag op in röntgenlicht. Een Leidse astronoom berekende, dat dit planetoïden zijn die te dichtbij komen en worden opgeslokt.

Dat in het centrum van onze Melkweg - het sterrenstelsel dat wij zelf bewonen - een superzwaar zwart gat huist, is al langer bekend. Het object, dat officieel Sagittarius A* heet, is ongeveer 4 miljoen keer zo zwaar als de zon. In andere sterrenstelsels zijn nog veel grotere zwarte gaten aangetroffen, tot miljarden zonsmassa's zwaar, en astronomen nemen aan zo'n zwart gat de spil vormt van elk sterrenstelsel.

De ruimtetelescoop Chandra houdt Sagittarius A* al geruime tijd bij tussenpozen in het oog, en ontdekte dat gemiddeld eens per dag een heftige opflakkering (flare) van röntgenstraling uit de naaste omgeving van het zwarte gat komt, die een half uur tot een paar uur duurt. Normaal is het rond 'ons' zwarte gat heel rustig. Zo'n flare straalt evenveel energie uit als de hele zon in een kleine minuut.

Vermorzeld
Al in 2012 opperden astronomen, waaronder Sera Markoff van de Universiteit van Amsterdam, dat Chandra bij elke flare live waarnam hoe een planetoïde door het zwarte gat wordt opgeslokt. Planetoïden zijn rotsblokken van uiteenlopend formaat die bij miljarden rondzweven in ons zonnestelsel. Af en toe slaat er een grote in en sterven de dinosaurussen (of wij) uit. Als zo'n rotsblok wordt ingevangen door een zwart gat, wordt hij door de enorme zwaartekracht eerst helemaal vermorzeld en in gloeiend heet gas veranderd, voordat het naar binnen valt en verdwijnt.

Simon Portegies Zwart en Adrian Hamers van de Leidse Universiteit hebben deze hypothese nu van een meer solide onderbouwing voorzien, door met statistische methodes uit te rekenen hoeveel planetoïden per dag gevaarlijk dicht in de buurt van het zwarte gat komen, zodat ze ingevangen raken en vermorzeld worden. Ze komen uit op 0,6 per dag, voor astronomische begrippen zeer dicht bij de waargenomen waarde van ongeveer 1.

Losweken
Ze konden ook onderscheid maken tussen twee scenario's: een waarbij het zwarte gat zelf is omgeven door een wolk planetoïden (een grote wolk puin, dus eigenlijk), en een waarbij de planetoïden aanvankelijk bij sterren horen die rond het zwarte gat cirkelen, net zoals planetoïden in ons zonnestelsel rond de zon cirkelen. De zwaartekracht van het zwarte gat weekt dan af en toe een planetoïde los van zo'n ster.

Het tweede scenario komt als het meest waarschijnlijke uit de bus, en is daardoor in zekere zin ook een rampscenario. Want als sterren in het drukke centrum van een sterrenstelsel net zoals de zon zonnestelsels vormen, zullen ze ook planeten vormen (die zijn daar nog niet rechtstreeks waargenomen, omdat het centrum van de Melkweg te ver weg staat en schuil gaat achter dikke stofwolken).

Af en toe zal dus een hele planeet losraken van zijn ster en door het zwarte gat verzwolgen worden. Uitgaand van gemiddeld één planeet per ster, berekenen Portegies Zwart en Hamers dat we hier eens in de tien jaar getuige van zullen zijn in een nabij sterrenstelsel of in de Melkweg zelf.

Als het waar is dat het heelal wemelt van het leven, zelfs van intelligent leven, is er dus een goede kans dat Chandra de komende jaren de doodskreet van een bewoonde wereld gaat registreren.

Probing the formation of planetesimals in the Galactic Centre using Sgr A* flares
Adrian S. Hamers en Simon F. Portegies Zwart, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society